Cụ Huỳnh Thúc Kháng - tấm gương sáng ngời về chí khí yêu nước và tận tụy vì nước, vì dân

Người chiến sĩ kiên trung, nhà báo tài ba

Cụ Huỳnh Thúc Kháng (tên khai sinh là Huỳnh Văn Thính, hiệu Minh Viên) sinh ngày 01 tháng 10 năm 1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông (sau là xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước), tỉnh Quảng Nam (nay là xã Thạnh Bình, Thành phố Đà Nẵng). Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước, có truyền thống hiếu học, Cụ nổi tiếng là người thông minh, học giỏi, giữ vững khí tiết thanh tao của bậc sĩ phu chân chính. Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên, năm 1904 đỗ Tiến sĩ.

Đầu thế kỷ XX, trước cảnh nước mất nhà tan, Cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng với các bậc chí sĩ đồng chí hướng như Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp đã khởi xướng và lãnh đạo phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ với tư tưởng "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Cụ tích cực vận động đổi mới tư duy, bài trừ hủ tục, phát triển kinh tế, khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần tự lực, tự cường trong nhân dân.

Năm 1908, phong trào chống sưu thuế bùng nổ dữ dội ở Trung Kỳ, thực dân Pháp đã khủng bố dã man và kết án tử hình vắng mặt, sau đó đày Cụ ra Côn Đảo. Hơn 13 năm (1908 - 1921) bị giam cầm nơi "địa ngục trần gian", đối mặt với muôn vàn cực hình ác độc, Cụ vẫn giữ vững chí khí kiên cường, bất khuất, biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng để nghiên cứu thời cuộc, làm thơ văn cổ động lòng người yêu nước.

Năm 1921, Cụ Huỳnh được trả tự do, mặc dù được khôi phục hàm Tiến sĩ Hàn Lâm Viện Biên Tu, nhưng Cụ vẫn giữ thái độ kiên quyết không ra làm quan cho chế độ phong kiến. Lúc này, phong trào yêu nước đang chìm trong khủng hoảng trước sự đàn áp, khủng bố dã man của thực dân Pháp và chính quyền Nam Triều. Trước bối cảnh ấy, Cụ tiếp tục dấn thân vào sự nghiệp cách mạng mong giải phóng dân tộc bằng con đường đấu tranh nghị trường.

Năm 1926, Cụ Huỳnh Thúc Kháng được bầu làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Chức vụ Viện trưởng được Cụ sử dụng như một công cụ để tiếp tục thực hiện những cải cách theo tư tưởng duy tân của mình. Cụ đại diện cho nhân dân đòi lại những quyền lợi chính đáng mà chính quyền thực dân đã tước đoạt từ trước đó. Cụ cùng các cộng sự của mình xây dựng Chương trình hành động của Viện Dân biểu như: đòi ban bố một hiến pháp mới ở Đông Dương trên cơ sở thực hành đúng chế độ bảo hộ, đòi quyền dân tộc tự quyết; yêu cầu chính quyền thực dân mở thêm trường học, xây dựng các công trình thuỷ lợi phục vụ sản xuất, giảm các loại thuế vô lý, cải tổ bộ máy quan lại, mở rộng quyền của Viện dân biểu. Những đòi hỏi chính đáng đó đi ngược lại với lợi ích của chính quyền thực dân nên nó bị thực dân Pháp thẳng tay bác bỏ. Chúng còn xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của Cụ Huỳnh khi chúng cho rằng: do bất mãn, Cụ mới làm chính trị. Trước thái độ miệt thị của thực dân Pháp, Huỳnh Thúc Kháng tự nhận mình đã “lầm bốn chữ: “đại biểu nhân dân” và xin từ chức. Thái độ dứt khoát từ chức của Cụ Huỳnh là sáng suốt, hợp thời, thể hiện lập trường chính trị của Cụ chứ không đơn thuần vì danh dự cá nhân.

Chỉ hoạt động nghị trường trong một thời gian ngắn nhưng những nội dung cải cách của Viện Dân biểu gắn với vai trò quan trọng của Cụ Huỳnh đã thể hiện khao khát đấu tranh cho hạnh phúc của nhân dân, thể hiện đầy đủ phẩm chất của một sĩ phu yêu nước, luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết.

Rời Viện dân biểu, Huỳnh Thúc Kháng cùng Trần Đình Phiên, Đào Duy Anh thành lập “Huỳnh Thúc Kháng công ty” và vận động cho ra đời tờ báo Tiếng Dân. Ngày 10/8/1927, báo Tiếng Dân ra đời ở Huế, với phương châm “Nếu không có quyền nói tất cả những điều mình muốn nói thì cũng giữ cái quyền không nói những điều người ta ép buộc”. Báo Tiếng Dân là tờ báo duy nhất ở Trung Kỳ không phục tùng các mệnh lệnh của Chính phủ bảo hộ. Với 16 năm tồn tại, báo Tiếng Dân không chỉ cung cấp thông tin cho quần chúng mà còn thay mặt cho quần chúng cất lên tiếng nói thiết thực của người dân trước những áp bức, bóc lột; vạch trần bộ mặt lừa bịp, phản động của thực dân Pháp và bọn yêu nước giả hiệu; khơi dậy lòng yêu nước thương nòi, cổ vũ nhân dân đứng lên đòi lại quyền lợi của mình. Tiếng Dân còn là tiếng nói của những người yêu nước chân chính, nhiệt thành vẫn một lòng trăn trở cùng vận nước. Báo Tiếng Dân đã khắc họa chân thực chân dung của chính người chủ bút - Huỳnh Thúc Kháng, là hình ảnh của một sĩ phu luôn trọng lẽ phải, luôn đứng về phía nhân dân, dám công khai đứng lên bảo vệ lợi ích của nhân dân, thức tỉnh lòng yêu nước trong đông đảo các tầng lớp nhân dân, trở thành ngọn đuốc soi đường cho phong trào báo chí cách mạng công khai thời kỳ đó.

Biểu tượng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Nhận thức rõ tài đức và uy tín lớn của Cụ Huỳnh Thúc Kháng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ lâm thời đã mời Cụ tham gia chính quyền cách mạng non trẻ. Dù không phải là đảng viên Đảng Cộng sản, nhưng với tấm lòng vì nước vì dân, Cụ Huỳnh đã nhận những trọng trách lớn lao: Bộ trưởng Bộ Nội vụ (trong Chính phủ liên hiệp kháng chiến năm 1946) và đặc biệt là Quyền Chủ tịch nước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm chính thức nước Pháp (từ tháng 5 đến tháng 10 năm 1946).

Trong thời điểm tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", thù trong giặc ngoài vây bọc, với phương châm “dĩ bất biến ứng vạn biến” Cụ Huỳnh Thúc Kháng đã điều hành bộ máy nhà nước với sự minh bạch, chí công vô tư, kiên định lập trường nguyên tắc đối ngoại mềm dẻo nhưng kiên quyết bảo vệ độc lập chủ quyền, hết lòng phụng sự Tổ quốc, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc, quy tụ nhân tài và các nhân sĩ trí thức ngoài Đảng đi theo con đường cách mạng.

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ (19/12/1946), Cụ làm Phái viên của Chính phủ tại Liên khu 5. Dù tuổi cao, sức yếu, Cụ vẫn lặn lội đến các địa phương, lắng nghe ý nguyện của nhân dân, động viên đồng bào, chiến sĩ chiến đấu. Ngày 21/4/1947, Cụ trút hơi thở cuối cùng tại Nghĩa Hành, Quảng Ngãi, để lại tấm lòng son sắt vẹn toàn vì nước, vì dân.

Cuộc đời và quá trình hoạt động của Cụ Huỳnh Thúc Kháng là cả quá trình luôn đau đáu cùng vận nước, như lời Hồ Chủ tịch đã viết: “Cụ Huỳnh là người học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao, vì lòng yêu nước mà trước đây Cụ bị bọn thực dân làm tội đày ra Côn Đảo, mười mấy năm trường gian nan, cực khổ nhưng lòng son dạ sắt, yêu nước thương nòi của Cụ Huỳnh chẳng những không sờn mà lại thêm cương quyết. Cụ Huỳnh là người giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khổ không làm nản chí, oai vũ không làm sờn gan. Cả đời Cụ Huỳnh không cần danh vị, không cần lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan. Cả đời Cụ Huỳnh chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.

Vận dụng di sản Cụ Huỳnh Thúc Kháng vào công tác giáo dục - đào tạo  

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Cụ Huỳnh Thúc Kháng là dịp để mỗi cán bộ, giảng viên Học viện Lục quân tự soi, tự sửa và nâng cao trách nhiệm qua các bài học quý báu:

Một là, tinh thần "Dĩ công vi thượng" và lòng trung kiên tuyệt đối với Tổ quốc

Trong công tác giáo dục - đào tạo, giảng viên cần quán triệt sâu sắc tinh thần "dĩ công vi thượng", xây dựng cho người học bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân. Huấn luyện quân sự không chỉ là truyền thụ tri thức chiến thuật, chiến dịch mà cốt lõi là tôi luyện ý chí chiến đấu, tinh thần thép, sẵn sàng vượt qua mọi gian khổ, thử thách để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. 

Hai là, phát huy tư duy đổi mới, sáng tạo và tinh thần "tự lực khai hóa"

Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, người giảng viên phải vận dụng tư duy đổi mới vào giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Tích cực cập nhật tri thức chiến tranh hiện đại, nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc phát triển lên tầm cao mới; thúc đẩy phương pháp dạy học "lấy người học làm trung tâm", phát huy tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học viên, tránh giáo điều, xơ cứng. 

Ba là, thấm nhuần quan điểm "đoàn kết, đại đoàn kết" và mối quan hệ máu thịt với nhân dân

Trong công tác huấn luyện quân sự và xây dựng quân đội, giảng viên phải khắc sâu bài học "Quân với dân như cá với nước". Cần giáo dục cho học viên, những người chủ trì tương lai của các đơn vị toàn quân thấu hiểu sâu sắc bản chất "Bộ đội Cụ Hồ", quan điểm chiến tranh nhân dân, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc. Người sĩ quan chỉ huy giỏi trước hết phải biết thương yêu chiến sĩ, gắn bó mật thiết với nhân dân, dựa vào nhân dân để hoàn thành nhiệm vụ. 

Bốn là, tấm gương mẫu mực về đạo đức nghề nghiệp và tác phong sư phạm

Đối với giảng viên Học viện Lục quân, những người thầy trong môi trường quân ngũ, uy tín và nhân cách của người thầy là yếu tố thuyết phục học viên mạnh mẽ nhất. Mỗi giảng viên phải tựu trung rèn luyện đạo đức cách mạng, tác phong chính quy, mẫu mực trong lời nói và hành động, thực sự là tấm gương sáng để học viên noi theo, hun đúc nên phẩm chất của người sĩ quan chỉ huy tham mưu ưu tú.

Phát huy truyền thống vẻ vang, cán bộ, giảng viên Khoa Pháo binh nói riêng và Học viện Lục quân nói chung quyết tâm thi đua dạy tốt, học tốt, góp phần xây dựng Học viện thông minh, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.

N.V.T