Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ giảng viên trong xây dựng môi trường sư phạm quân sự mẫu mực ở Học viện Lục quân hiện nay
Xây dựng môi trường sư phạm quân sự mẫu mực ở Học viện Lục quân không chỉ bằng các quy định, nền nếp, chế độ mà còn được hình thành từ những hành vi diễn ra hằng ngày trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, giao tiếp và thực hiện nhiệm vụ. Một cách làm khoa học có thể tạo nên thói quen khoa học; một thái độ nghiêm túc với tri thức có thể khơi dậy trách nhiệm học tập; một hành vi chuẩn mực được duy trì thường xuyên có thể trở thành giá trị chung của tập thể. Vì vậy, sự nêu gương của đội ngũ giảng viên không chỉ thể hiện phẩm chất của người thầy mà còn là phương thức trực tiếp kiến tạo môi trường sư phạm quân sự mẫu mực.
Từ hành vi nêu gương đến sự hình thành chuẩn mực
Mỗi môi trường giáo dục đều có những quy tắc, chuẩn mực định hướng hành vi. Tuy nhiên, sức mạnh giáo dục của chuẩn mực không chỉ nằm ở những điều được quy định mà còn ở cách chúng được hiện thực hóa trong hoạt động hằng ngày.
Giảng viên là lực lượng thường xuyên tương tác với học viên thông qua giảng dạy, nghiên cứu khoa học và các hoạt động sư phạm. Vì vậy, cách người giảng viên thực hiện nhiệm vụ có khả năng biến những yêu cầu chung thành hình mẫu cụ thể. Một bài giảng được chuẩn bị kỹ thể hiện trách nhiệm nghề nghiệp; một luận điểm được kiểm chứng chặt chẽ thể hiện sự tôn trọng tri thức; trao đổi có căn cứ thể hiện tinh thần khoa học; nghiêm túc thực hiện nền nếp thể hiện ý thức kỷ luật. Khi được duy trì thường xuyên, những hành vi đó từng bước trở thành chuẩn mực được tập thể thừa nhận. Giá trị của nêu gương vì thế không chỉ ở việc người giảng viên “làm đúng”, mà còn làm cho cái đúng trở nên cụ thể, có thể quan sát, học tập và làm theo. Đây là con đường để các giá trị giáo dục thấm sâu vào môi trường sư phạm một cách tự nhiên và bền vững.
Từ hình mẫu của người thầy đến sự lan tỏa giá trị
Giáo dục không chỉ diễn ra bằng truyền đạt trực tiếp. Người học còn tiếp nhận giá trị thông qua quan sát, trải nghiệm, đối chiếu và tương tác. Trong quá trình học tập, học viên không chỉ tiếp nhận điều giảng viên nói mà còn quan sát cách người thầy suy nghĩ, giải quyết vấn đề và ứng xử. Khi giảng viên tiếp cận vấn đề bằng tư duy khoa học, học viên học được cách tư duy; khi tranh luận dựa trên luận cứ, học viên học cách bảo vệ quan điểm; khi sẵn sàng tiếp nhận ý kiến có cơ sở, học viên cảm nhận được giá trị của tinh thần cầu thị; khi thường xuyên cập nhật tri thức và bám sát thực tiễn, người thầy góp phần hình thành ý thức học tập suốt đời ở người học. Quá trình ấy diễn ra từ quan sát đến tiếp nhận, từ tiếp nhận đến tự điều chỉnh. Từ ảnh hưởng của mỗi giảng viên có thể hình thành ảnh hưởng của tập thể giảng viên; từ những hành vi riêng lẻ có thể hình thành những giá trị chung được chia sẻ trong Học viện. Sức mạnh của nêu gương chính là khả năng tạo ảnh hưởng và lan tỏa giá trị thông qua các tương tác sư phạm thường xuyên.
Từ nêu gương nghề nghiệp đến kiến tạo văn hóa học thuật và đổi mới
Môi trường sư phạm quân sự mẫu mực vừa đòi hỏi tính chính quy, kỷ luật, vừa phải tạo điều kiện phát triển tư duy độc lập, tinh thần khoa học và năng lực sáng tạo. Vì vậy, nêu gương của giảng viên không chỉ thể hiện ở chấp hành kỷ luật mà còn ở thái độ đối với tri thức, tinh thần đổi mới và trách nhiệm đối với sản phẩm chuyên môn. Trong giảng dạy, người thầy biết đặt vấn đề thay vì chỉ cung cấp kết luận; khuyến khích học viên tìm luận cứ thay vì tiếp nhận thụ động; tôn trọng những cách tiếp cận khác nhau có căn cứ khoa học sẽ góp phần hình thành không gian học thuật tích cực. Khi đó, giảng đường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là nơi kiến tạo tri thức và phát triển tư duy.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nêu gương còn thể hiện ở khả năng chủ động sử dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và công cụ mới gắn với kiểm chứng thông tin, trung thực khoa học và trách nhiệm đối với sản phẩm chuyên môn. Qua đó, người giảng viên góp phần kiến tạo không chỉ văn hóa kỷ luật mà cả văn hóa học thuật, văn hóa đổi mới và văn hóa trách nhiệm trong Học viện.
Từ ảnh hưởng của người thầy đến động lực tự hoàn thiện của học viên
Hiệu quả sâu sắc của giáo dục không chỉ ở việc người học thực hiện đúng yêu cầu mà còn ở khả năng tự đặt ra yêu cầu đối với chính mình. Vì vậy, giá trị cao hơn của nêu gương là khơi dậy nhu cầu tự học tập, tự điều chỉnh và tự hoàn thiện. Khi thường xuyên tiếp xúc với những hình mẫu tích cực, học viên có điều kiện đối chiếu yêu cầu nghề nghiệp với bản thân, nhận diện hạn chế và xác lập mục tiêu phấn đấu. Quá trình đó có thể khái quát: quan sát hình mẫu à tiếp nhận giá trị à tự đối chiếu à hình thành động cơ à điều chỉnh hành vi à tự hoàn thiện. Khi được duy trì, tác động giáo dục từ bên ngoài từng bước chuyển thành động lực bên trong của người học. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với học viên Học viện Lục quân, bởi những phương pháp tư duy, thái độ đối với tri thức và ý thức tự hoàn thiện được hình thành trong quá trình đào tạo sẽ tiếp tục được vận dụng, phát triển trong thực tiễn công tác sau này.
Để nêu gương thực sự trở thành phương thức kiến tạo môi trường sư phạm quân sự mẫu mực, cần chú trọng ba điều kiện cơ bản sau:
Trước hết, bảo đảm tính nhất quán của hình mẫu. Cần có sự thống nhất giữa điều giảng viên truyền đạt với cách hành động; giữa yêu cầu đối với học viên với yêu cầu đối với chính mình; giữa tri thức, phương pháp, tác phong và trách nhiệm nghề nghiệp. Sự thống nhất đó tạo nên sức thuyết phục và niềm tin đối với người học.
Hai là, duy trì tính thường xuyên của tác động nêu gương. Nêu gương không phải là những biểu hiện nhất thời mà được thể hiện thường xuyên trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ hằng ngày. Chính sự bền bỉ trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật, chấp hành nền nếp và ứng xử sư phạm làm cho những hành vi tích cực trở thành chuẩn mực.
Ba là, phát huy khả năng lan tỏa và chuyển hóa giá trị. Giá trị của hình mẫu không chỉ dừng ở cá nhân giảng viên mà cần được học viên và tập thể tiếp nhận, chia sẻ, chuyển hóa thành hành động. Vì vậy, cần tạo điều kiện để những cách làm hay, phương pháp hiệu quả, hành vi nghề nghiệp chuẩn mực được nhận diện và lan tỏa; đồng thời phát huy tính chủ động của học viên trong quan sát, tự đối chiếu và vận dụng vào học tập, rèn luyện.
Ba điều kiện có quan hệ chặt chẽ: tính nhất quán tạo sức thuyết phục; tính thường xuyên tạo độ bền; sự lan tỏa và chuyển hóa biến ảnh hưởng cá nhân thành giá trị chung. Qua đó, nêu gương vượt khỏi phạm vi phẩm chất cá nhân để trở thành phương thức tác động sư phạm chủ động và bền vững.
Xây dựng môi trường sư phạm quân sự mẫu mực ở Học viện Lục quân là quá trình tổng hợp, trong đó đội ngũ giảng viên giữ vai trò trực tiếp và thường xuyên. Khi người thầy biến những giá trị cần giáo dục thành hành vi nghề nghiệp cụ thể, hành vi tạo nên chuẩn mực, chuẩn mực lan tỏa thành giá trị, giá trị được chuyển hóa thành động lực tự hoàn thiện của người học. Đó là chiều sâu và sức sống của nêu gương trong kiến tạo môi trường sư phạm quân sự mẫu mực ở Học viện Lục quân hiện nay.
NQT
