Vận dụng quan điểm Đại hội XIV của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vào giảng dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin ở Học viện Lục quân

Một là, trong giảng dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin cần quán triệt quan điểm Đại hội XIV của Đảng về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa “là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường; đồng thời, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước, nhằm mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”[1]. Khi phân tích quan niệm này Đại hội XIV của Đảng cần làm rõ: là mô hình kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, hiện đại, hội nhập quốc tế; vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường: quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung - cầu, quy luật lưu thông tiền tệ…, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nhằm hướng tới mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Hai là, cần khẳng định, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là tất yếu khách quan.

Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Kinh tế thị trường là tất yếu, khách quan; là sản phẩm chung của văn minh nhân loại; là phương thức để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [2]. Trong giảng dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin cần luận giải cho học viên hiểu: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một bước đột phá quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, là sự cần thiết cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, tồn tại lâu dài ở nước ta; sự phát triển của kinh tế thị trường không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan, mà là bước phát triển tất yếu của lực lượng sản xuất và quá trình phân công lao động xã hội, việc sản xuất và phân phối sản phẩm thông qua thị trường.

 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phương thức, công cụ đắc lực để giải phóng sức sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, từ đó tạo tiền đề vật chất - kỹ thuật vững chắc cho chủ nghĩa xã hội; để kinh tế thị trường không đi chệch hướng, Việt Nam kết hợp áp dụng các quy luật thị trường với sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo với mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, không ngừng cải thiện đời sống nhân dân.

Ba là, nội dung phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo quan điểm Đại hội XIV của Đảng.

“Phát triển đa dạng các hình thức sở hữu, các thành phần kinh tế, các hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối; phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường; xử lý tốt các mối quan hệ lớn, nhất là mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế; phát triển kinh tế nhanh và bền vững; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một nhiệm vụ chiến lược, là khâu đột phá quan trọng, tạo động lực để phát triển nhanh và bền vững”[3]. Đây là chiến lược nhằm kết hợp sức mạnh thị trường với mục tiêu công bằng xã hội, độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế; thừa nhận và phát triển bình đẳng các thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; phát triển thông suốt thị trường hàng hóa, dịch vụ và các yếu tố sản xuất: lao động, đất đai, tài chính, khoa học - công nghệ để thị trường đóng vai trò quyết định phân bổ nguồn lực; chuyển đổi mạnh mẽ sang công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức và chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững; chủ động hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng nhưng vẫn duy trì nền kinh tế độc lập, tự chủ và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách minh bạch để xử lý hài hòa mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Bốn là, làm rõ thành tựu, hạn chế trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Tổng kết 40 năm đổi mới đất nước, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chỉ ra: về mặt lý luận “các quan điểm lý luận của Đảng về phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã từng bước được thể chế hoá, cụ thể hoá thành văn bản pháp luật, cơ chế, chính sách cũng như các chương trình, kế hoạch hành động của Chính phủ, các cấp, các ngành, địa phương để tổ chức triển khai thực hiện”[4]. Về mặt thực tiễn phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mang lại những thành tựu: trong nền kinh tế Việt Nam đã hình thành nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế và loại hình doanh nghiệp, tổ chức sản xuất kinh doanh; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế đã thúc đẩy kinh tế tăng trưởng từng bước vững chắc và ngày càng được cải thiện, quy mô kinh tế ngày càng mở rộng.

Trong giảng dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin cần chứng minh những thành tựu đóng góp của các thành phần kinh tế:

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là công cụ trọng yếu để ổn định vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và quốc phòng - an ninh, tiên phong dẫn dắt, kiến tạo và mở đường. Kinh tế nhà nước: đất đai, tài nguyên, dự trữ quốc gia và doanh nghiệp nhà nước, đóng góp trực tiếp khoảng 20% đến 30% vào GDP Việt Nam. Dù tỷ trọng thấp hơn khu vực tư nhân, thành phần kinh tế này nắm giữ vai trò chủ đạo và xương sống của nền kinh tế; kinh tế nhà nước định hướng và chi phối các lĩnh vực trọng yếu, thiết yếu của quốc gia, đặt nền tảng cho sự phát triển của các thành phần kinh tế khác; kinh tế nhà nước chiếm thị phần lớn và mang tính độc quyền tự nhiên hoặc chi phối cao trong các ngành: tài chính - ngân hàng, năng lượng, viễn thông - công nghệ, hạ tầng giao thông và vận tải.

Kinh tế tập thể là thành phần kinh tế quan trọng, có vị trí chiến lược lâu dài. Thành phần này đóng vai trò là cầu nối giúp các hộ sản xuất nhỏ liên kết, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu vào chuỗi giá trị và thúc đẩy phát triển bền vững. Kinh tế tập thể: các hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, đóng góp khoảng 4,8% đến 5% trực tiếp vào GDP cả nước; giúp các hộ thành viên (đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp) giảm chi phí sản xuất từ 8% đến 20%; tạo việc làm cho hàng triệu lao động nông thôn, nâng cao sức cạnh tranh và liên kết chuỗi giá trị.

Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh. Kinh tế tư nhân: kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân, đóng góp trực tiếp khoảng 51%  vào GDP cả nước.

Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là một cấu phần và động lực quan trọng của nền kinh tế; quá trình chuyển đổi chiến lược: từ thu hút số lượng thuần túy sang thu hút đầu tư có chọn lọc, tập trung vào chất lượng, công nghệ cao và bảo vệ môi trường. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện đóng góp khoảng 24,5% vào GDP của Việt Nam. Theo chủ trương định hướng phát triển đến năm 2045, Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu để khu vực kinh tế này đóng góp khoảng 30% GDP và chiếm 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đóng vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh những thành tựu Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ những hạn chế: các thành phần kinh tế phát triển nhưng chưa đáp ứng kỳ vọng; nền kinh tế vẫn chưa vận hành đầy đủ theo các quy luật thị trường; các yếu tố thị trường và các loại thị trường phát triển chưa đồng bộ; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế chưa đạt được kỳ vọng. Cần phân tích cho học viên nắm được, đây là những hạn chế của nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan. Về khách quan mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là mô hình mang tính đặc thù của Việt Nam, vừa làm, vừa rút kinh nghiệm. Về chủ quan do năng lực quản lý của Nhà nước có mặt còn chưa theo kịp với thực tiễn và bối cảnh thế giới, khu vực.

Thứ tư, quán triệt sâu sắc, thực hiện tốt các giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm. Các giải pháp trọng tâm: hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát triển lực lượng sản xuất và các thành phần kinh tế; chuyển đổi mô hình tăng trưởng và Đổi mới sáng tạo; phát triển bền vững và chuyển đổi xanh; hội nhập kinh tế quốc tế và bảo đảm an sinh xã hội. Trong phân tích các giải pháp cần giải thích để học viên hiểu rõ cơ sở, nội dung của giải pháp.

Vận dụng quan điểm Đại hội XIV của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vào giảng dạy môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin, giúp học viên cập nhật kịp thời tư duy lý luận mới về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là gắn kết tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, củng cố niềm tin tuyệt đối vào đường lối của Đảng, tính ưu việt, bản chất và định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường, phòng chống các luận điệu sai trái, thù địch; nâng cao năng lực tư duy kinh tế thị trường, khả năng phân tích và giải quyết các vấn đề thực tiễn quản lý, thực hiện nhiệm vụ kết hợp quốc phòng - an ninh với kinh tế ở đơn vị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy quân đội trước yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới. Đảm bảo phương châm “lý luận gắn liền với thực tiễn”, cập nhật tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào bài giảng để bài học sinh động, thiết thực, đáp ứng chuẩn đầu ra, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo ở Học viện Lục quân, đáp ứng yêu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại./.

Tài liệu tham khảo

[1,2,3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 2, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội, tr.48, 49.

[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 2, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội, tr.105-106.