Thực hành “Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” trong giáo dục lý luận chính trị ở Học viện Lục quân hiện nay

Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”; Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về “phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới” và Chỉ thị số 899-CT/QUTW ngày 30/8/2026 của Quân ủy Trung ương về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân” đã xác định dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hành động vì lợi ích chung là những phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân của cán bộ, đảng viên. Ở Học viện Lục quân, vấn đề này cần được nhìn nhận từ đặc thù của một trung tâm đào tạo đội ngũ cán bộ chỉ huy, tham mưu cấp chiến thuật, chiến dịch; đào tạo cao cấp lý luận chính trị. Học viện không chỉ đào tạo những người “biết” về quân sự, chính trị mà phải đào tạo những cán bộ có khả năng tổ chức, chỉ huy và giải quyết hiệu quả những vấn đề thực tiễn ở đơn vị, địa phương đặt ra. Bởi vậy, giáo dục lý luận chính trị phải góp phần trực tiếp hình thành bản lĩnh và năng lực hành động của người cán bộ; đồng thời, phải gắn chặt với mục tiêu xây dựng Học viện cách mạng, chính quy, chuẩn hóa, hiện đại gắn với phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”.

Trước hết, cần nhận thức đúng rằng “dám nghĩ, dám làm” không đồng nghĩa với hành động tùy tiện, chủ quan, duy ý chí. Dám nghĩ phải dựa trên cơ sở khoa học; dám làm phải trên cơ sở nguyên tắc, kỷ luật, pháp luật; dám chịu trách nhiệm phải gắn với trách nhiệm cá nhân; dám đương đầu với khó khăn phải dựa trên bản lĩnh, trí tuệ và phương pháp; còn dám hành động vì lợi ích chung phải đặt lợi ích của Đảng, Tổ quốc, Nhân dân và Quân đội lên trên lợi ích cá nhân. Tinh thần này có thể được tiếp cận trên năm phương diện: Một là, dám nghĩ là dám tư duy độc lập, sáng tạo; không bằng lòng với cách làm cũ khi thực tiễn đã thay đổi; biết phát hiện vấn đề mới và tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp. Đối với cán bộ quân đội, dám nghĩ còn là năng lực dự báo, nhận diện đúng những vấn đề nảy sinh trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, quản lý bộ đội và xây dựng đơn vị. Hai là, dám làm là chuyển tư duy thành hành động cụ thể, biến chủ trương thành chương trình, kế hoạch và kết quả thực tế. Giá trị của tư duy chỉ được khẳng định khi được kiểm nghiệm trong thực tiễn. Ba là, dám chịu trách nhiệm thể hiện phẩm chất chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần tự giác của cán bộ. Người cán bộ có trách nhiệm không tìm cách né tránh khi công việc gặp khó khăn; không đổ lỗi cho hoàn cảnh; sẵn sàng nhận trách nhiệm về quyết định thuộc thẩm quyền của mình. Bốn là, dám đương đầu với khó khăn, thử thách là biểu hiện trực tiếp của ý chí, nghị lực và bản lĩnh. Trong điều kiện chiến tranh hiện đại, môi trường tác chiến ngày càng phức tạp, yêu cầu đối với cán bộ không chỉ là “biết làm” mà còn phải “dám làm” trong điều kiện áp lực cao, thông tin không đầy đủ và thời gian quyết định rất ngắn. Năm là, dám hành động vì lợi ích chung là tiêu chí căn bản để phân biệt đổi mới, sáng tạo chân chính với chủ nghĩa cá nhân.

Năm yếu tố trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất: nghĩ đúng - làm đúng - chịu trách nhiệm - vượt qua thử thách - vì lợi ích chung. Đây cũng chính là những phẩm chất cần được hình thành và phát triển thông qua giáo dục chính trị. Cần đặc biệt nhấn mạnh rằng “dám” không đồng nghĩa với chủ quan, nóng vội, tùy tiện hay bất chấp nguyên tắc. Người cán bộ quân đội dám nghĩ nhưng phải nghĩ đúng; dám làm nhưng phải làm đúng; dám đổi mới nhưng phải kiểm soát được rủi ro; dám chịu trách nhiệm nhưng phải chịu trách nhiệm trong khuôn khổ chức trách, thẩm quyền và kỷ luật; dám hành động nhưng phải vì lợi ích của Đảng, Tổ quốc, Nhân dân, Quân đội và đơn vị. Đây là cơ sở quan trọng để đổi mới giáo dục chính trị ở Học viện theo hướng thiết thực, hiệu quả hơn. Nếu giáo dục chính trị chỉ dừng lại ở việc truyền đạt, ghi nhớ các quan điểm, đường lối, nghị quyết, chỉ thị thì mới giải quyết được yêu cầu “biết”. Trong khi đó, người cán bộ chỉ huy trong thực tiễn còn phải “nghĩ”, “quyết”, “làm” và “chịu trách nhiệm”. Vì vậy, mục tiêu cao hơn của giáo dục chính trị phải là chuyển hóa tri thức chính trị thành niềm tin; niềm tin thành bản lĩnh; bản lĩnh thành ý chí; ý chí thành hành động; hành động thành kết quả thực tiễn. Đây cũng chính là yêu cầu đặt ra từ phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”. Bởi xét đến cùng, chất lượng của giáo dục chính trị không thể chỉ được đo bằng điểm kiểm tra, tỷ lệ khá, giỏi hay mức độ ghi nhớ kiến thức của học viên. Thước đo quan trọng hơn là cán bộ sau khi tốt nghiệp có thực sự vững vàng về bản lĩnh chính trị, có tinh thần trách nhiệm, có năng lực lãnh đạo, chỉ huy, có khả năng xử trí tình huống và tổ chức đơn vị hoàn thành nhiệm vụ hay không. Một học viên có thể đạt kết quả cao trong học tập nhưng nếu khi trở về đơn vị lại ngại khó, sợ trách nhiệm, thiếu quyết đoán, không dám đề xuất, không dám chịu trách nhiệm trước những tình huống phức tạp thì chất lượng giáo dục chính trị chưa thể coi là đạt yêu cầu cao. Ngược lại, nếu người cán bộ khi về đơn vị có khả năng đứng trước khó khăn mà không dao động, trước nhiệm vụ mới mà không né tránh, trước tình huống phức tạp mà vẫn giữ vững bản lĩnh, biết phân tích, lựa chọn và quyết định đúng đắn, sẵn sàng chịu trách nhiệm về quyết định của mình, thì đó chính là biểu hiện sinh động của chất lượng giáo dục và đào tạo của Học viện.

Do đó, việc quán triệt và vận dụng tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” trong giáo dục lý luận chính trị ở Học viện cần thực hiện một số vấn đề sau:

Một là, cụ thể hóa tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” thành chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực của học viên.

Đây là khâu có ý nghĩa nền tảng, bởi nếu những tinh thần đó chỉ được xác định như một khẩu hiệu thì rất khó chuyển thành kết quả đào tạo. Trong chuẩn đầu ra, bên cạnh yêu cầu về kiến thức quân sự, năng lực tham mưu, chỉ huy, tổ chức huấn luyện và quản lý đơn vị, cần thể hiện rõ yêu cầu về bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy độc lập, khả năng ra quyết định trong điều kiện khó khăn, tinh thần chịu trách nhiệm và năng lực hành động vì lợi ích chung. Học viên sau đào tạo phải có khả năng đứng trước một vấn đề mới, phân tích đúng bản chất, xác định đúng lợi ích chung, lựa chọn phương án phù hợp, quyết đoán trong phạm vi chức trách, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với xây dựng Học viện theo hướng chuẩn hóa. Chuẩn hóa không chỉ là chuẩn hóa chương trình, giáo trình, đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất, mà còn phải chuẩn hóa “mẫu hình người cán bộ” mà Học viện đào tạo.

Hai là, đổi mới nội dung giáo dục lý luận chính trị theo hướng gắn lý luận chính trị với những vấn đề thực tiễn của người cán bộ chỉ huy, tham mưu.

Giáo dục lý luận chính trị cần đi sâu vào những vấn đề mà người cán bộ thực sự phải đối diện: xử lý mối quan hệ giữa nhiệm vụ và điều kiện bảo đảm; giữa yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ và những khó khăn khách quan; giữa đổi mới và tuân thủ nguyên tắc; giữa quyền hạn và trách nhiệm; giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể; giữa yêu cầu quyết đoán và yêu cầu thận trọng, chính xác. Đặc biệt, cần khai thác những tình huống từ thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, quản lý bộ đội, công tác Đảng, công tác chính trị và xử trí các tình huống phát sinh ở đơn vị để đưa vào bài giảng. Khi đó, giáo dục lý luận chính trị không còn chỉ đặt câu hỏi “quan điểm của Đảng về vấn đề này là gì?”, mà phải tiếp tục đặt ra câu hỏi “nếu là cán bộ chỉ huy trong tình huống này, đồng chí sẽ làm gì; căn cứ vào đâu để quyết định; nếu quyết định không đạt kết quả thì chịu trách nhiệm như thế nào; làm thế nào để bảo đảm lợi ích chung?”. Chính quá trình đó làm cho nội dung chính trị trở thành năng lực lựa chọn và hành động, thay vì chỉ dừng lại ở tri thức.

Ba là, đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo hướng lấy người học làm chủ thể giải quyết vấn đề.

Muốn hình thành người cán bộ dám nghĩ thì phải tạo điều kiện để học viên được suy nghĩ; muốn hình thành người cán bộ dám làm thì phải tạo cơ hội để học viên được hành động; muốn hình thành người cán bộ dám chịu trách nhiệm thì phải yêu cầu học viên giải trình về những lựa chọn của mình. Trong các bài giảng, giờ thảo luận, tọa đàm khoa học, diễn tập và thực hành xử trí tình huống, giảng viên cần hạn chế việc đưa ra ngay một đáp án có sẵn. Thay vào đó, có thể đưa ra một tình huống chưa hoàn chỉnh, yêu cầu học viên xác định vấn đề, đề xuất các phương án, phân tích ưu điểm, hạn chế, dự báo rủi ro và bảo vệ phương án lựa chọn. Điều quan trọng không phải lúc nào cũng là học viên đưa ra đúng ngay phương án cuối cùng, mà là thông qua quá trình đó hình thành phương pháp tư duy độc lập, năng lực ra quyết định và ý thức chịu trách nhiệm. Đây là điểm cần đặc biệt coi trọng trong giáo dục chính trị ở Học viện, bởi người cán bộ chỉ huy trong thực tiễn không phải lúc nào cũng đứng trước những bài toán đã có đáp án. Trong nhiều tình huống, họ phải quyết định khi thông tin chưa đầy đủ, thời gian hạn chế, điều kiện bảo đảm khó khăn và hậu quả của quyết định có thể tác động trực tiếp đến kết quả thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, đào tạo khả năng quyết định trong điều kiện không hoàn hảo chính là một nội dung thiết thực của đào tạo cán bộ đáp ứng yêu cầu sẵn sàng chiến đấu.

Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa khuyến khích đổi mới, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong Học viện.

Không thể yêu cầu học viên dám nghĩ, dám làm nếu trong môi trường giáo dục, mọi ý tưởng mới đều bị nhìn nhận bằng tâm lý e ngại; mọi sai sót đều chỉ được tiếp cận theo hướng quy kết; mọi quyết định đều có xu hướng chờ cấp trên. Môi trường đó vô hình trung sẽ hình thành ở người học tâm lý “làm ít sai ít”, “không làm thì không sai”, trái với yêu cầu xây dựng người cán bộ chủ động, quyết đoán. Do đó, Học viện cần tạo dựng môi trường trong đó những ý tưởng mới, cách tiếp cận mới, phương pháp học tập và nghiên cứu mới có cơ hội được trình bày, tranh luận và kiểm chứng. Học viên phải được khuyến khích đặt câu hỏi, phản biện, bảo vệ chính kiến bằng lập luận khoa học và đề xuất phương án mới trên cơ sở nguyên tắc. Tuy nhiên, khuyến khích “dám nghĩ, dám làm” phải luôn đi đôi với giữ vững nguyên tắc tổ chức, kỷ luật quân đội, thẩm quyền và trách nhiệm. Đây chính là ranh giới quan trọng giữa đổi mới có trách nhiệm với tùy tiện, chủ quan.

Năm là, cần phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và cán bộ các cấp.

Học viên tiếp nhận tinh thần trách nhiệm không chỉ qua bài giảng mà còn qua cách ứng xử hằng ngày của người thầy và người cán bộ quản lý. Nếu giảng viên dám đổi mới nội dung, dám cập nhật kiến thức, dám nghiên cứu những vấn đề mới, dám nhận trách nhiệm về chất lượng bài giảng; nếu cán bộ quản lý dám nhận nhiệm vụ khó, dám giải quyết vấn đề phát sinh, dám chịu trách nhiệm trước cấp trên và tập thể thì chính những hành vi đó trở thành bài học chính trị trực quan, sinh động đối với học viên. Vì vậy, có thể nói nêu gương là phương thức giáo dục “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” có sức thuyết phục đặc biệt trong môi trường quân đội. Một giờ giảng về trách nhiệm có thể cung cấp kiến thức, nhưng một hành động dám chịu trách nhiệm của người cán bộ, giảng viên trước công việc sẽ tạo ra ảnh hưởng giáo dục sâu sắc hơn nhiều.

Sáu là, đổi mới kiểm tra, đánh giá giáo dục lý luận chính trị theo hướng đánh giá năng lực vận dụng và năng lực hành động.

Đây là khâu có tính quyết định để bảo đảm tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” không trở thành nội dung mang tính khẩu hiệu. Nếu học viên chỉ cần ghi nhớ nội dung bài học để đạt điểm cao thì phương thức giáo dục chưa tạo được động lực để họ hình thành năng lực hành động. Học viện cần tăng cường các câu hỏi mở, bài tập tình huống, xử trí vấn đề, bảo vệ quan điểm và giải trình quyết định. Có thể đánh giá học viên theo các tiêu chí: khả năng xác định đúng vấn đề; khả năng phân tích tình hình; tính sáng tạo của phương án; mức độ phù hợp với nguyên tắc và thẩm quyền; khả năng dự báo rủi ro; tính quyết đoán; ý thức chịu trách nhiệm; và khả năng đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Như vậy, kiểm tra chính trị sẽ chuyển từ đánh giá chủ yếu “học viên nhớ được bao nhiêu” sang “học viên có thể vận dụng những gì đã học để giải quyết vấn đề như thế nào”. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ giáo dục theo nội dung sang giáo dục theo năng lực, phù hợp với yêu cầu xây dựng Học viện chuẩn hóa, hiện đại. Đặc biệt, cần lấy thực tiễn đơn vị làm nơi kiểm chứng cuối cùng kết quả giáo dục. Đây là giải pháp gắn trực tiếp nhất với phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”. Học viện cần xây dựng cơ chế thu thập thông tin, phản hồi từ đơn vị về cán bộ sau đào tạo, nhất là những biểu hiện liên quan đến bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, khả năng quyết đoán, năng lực tổ chức thực hiện nhiệm vụ và khả năng vượt qua khó khăn. Nếu cán bộ sau khi trở về đơn vị có khả năng chủ động tham mưu, mạnh dạn đề xuất, quyết đoán trong phạm vi thẩm quyền, dám nhận nhiệm vụ khó, dám chịu trách nhiệm và biết huy động sức mạnh tập thể để hoàn thành nhiệm vụ thì đó chính là minh chứng cho hiệu quả của quá trình đào tạo. Ngược lại, nếu xuất hiện tình trạng cán bộ ngại quyết định, sợ trách nhiệm, né tránh nhiệm vụ khó, thiếu khả năng xử trí tình huống thì Học viện phải xem đó là thông tin phản hồi để điều chỉnh chương trình và phương pháp đào tạo.

Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, năng lực sáng tạo và ý chí hành động ngày càng trở nên cấp thiết. Việc vận dụng tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung” trong giáo dục lý luận chính trị chính là góp phần thực hiện tốt sứ mệnh đào tạo cán bộ quân đội, góp phần xây dựng Học viện Lục quân cách mạng, chính quy, chuẩn hóa, hiện đại, xứng đáng là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chỉ huy, tham mưu có bản lĩnh, trí tuệ, trách nhiệm và năng lực hành động, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Chính trị (2026), Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

2. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 về “Phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới”.

3. Quân ủy Trung ương (2026), Chỉ thị số 899-CT/QUTW ngày 30/8/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân”.

T.Đ.T