Sự phát triển tư duy lý luận Đại hội XIV của Đảng và định hướng vận dụng trong đào tạo sau đại học tại Học viện Lục quân hiện nay

 Hiện nay, tình hình thế giới đang biến đổi nhanh chóng, phức tạp; đặc biệt là dưới những tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển của các hình thái chiến tranh hiện đại, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng trở thành nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia, dân tộc. Đối với nước ta, yêu cầu đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đồng thời đẩy mạnh xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với sự nghiệp giáo dục - đào tạo nói chung và công tác đào tạo sau đại học trong các học viện, nhà trường Quân đội nói riêng.

Trong bối cảnh đó, tư duy lý luận về giáo dục - đào tạo trong Văn kiện Đại hội XIV không chỉ được kế thừa, mà đã có những bước phát triển mới về chất. Sự phát triển đó, thể hiện ở một số nội dung cốt lõi sau đây:

Một là, nâng tầm nhận thức về vị trí chiến lược của giáo dục - đào tạo

Trong hệ thống quan điểm chỉ đạo của Đại hội XIV, Đảng ta đã thực hiện một bước chuyển quan trọng về tư duy nhận thức, nâng tầm vị trí của giáo dục từ “động lực thúc đẩy” thành “nhân tố quyết định tương lai dân tộc”. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mặt thuật ngữ, mà là kết quả của quá trình tổng kết sâu sắc thực tiễn phát triển đất nước qua 40 năm đổi mới. Nếu như trước đây, giáo dục được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ “hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao trình độ dân trí”, thì hiện nay, trong bối cảnh kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Đảng khẳng định giáo dục là “nền tảng cốt lõi nhất để xác lập vị thế quốc gia” trên bản đồ thế giới. Tư duy này khẳng định rằng, sự thành bại của mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045 phụ thuộc vào việc chúng ta có xây dựng được một nền giáo dục thực chất hay không. Giáo dục giờ đây được đặt ngang hàng với nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia; một dân tộc có nền giáo dục lạc hậu sẽ dẫn đến sự suy yếu về tiềm lực kinh tế, quốc phòng và dễ bị tổn thương trước các tác động an ninh phi truyền thống. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục không được xem là chi phí tiêu dùng xã hội mà phải là đầu tư cho phát triển mang tính chiến lược, đi trước và đón đầu các nhu cầu của kinh tế tri thức. Đặc biệt, Đảng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nhất quán quan điểm “giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu”, phải xóa bỏ tư duy nhiệm kỳ trong quản lý giáo dục. Vai trò quyết định tương lai dân tộc của giáo dục thể hiện ở khả năng kiến tạo những con người Việt Nam có đạo đức, trí tuệ, thể lực và thẩm mỹ; có lòng tự hào dân tộc, khát vọng vươn lên và năng lực làm chủ khoa học công nghệ. Đối với lực lượng vũ trang, nhận thức này là cơ sở để khẳng định giáo dục - đào tạo là nền tảng để xây dựng quân đội “tinh, gọn, mạnh”, đủ sức bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống.

Hai là, xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại và công bằng

Tư duy lý luận của Đảng tại Đại hội XIV đã định hình một cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân dựa trên năm trụ cột chiến lược kết hợp chặt chẽ với nguyên tắc công bằng xã hội. Trụ cột thứ nhất là chuẩn hóa, yêu cầu toàn bộ hệ thống từ chương trình, giáo trình, đội ngũ nhà giáo đến quản trị nhà trường phải dựa trên các tiêu chí khoa học, có khả năng đối sánh và tương đương với các nước tiên tiến trong khu vực. Chuẩn hóa là công cụ để kiểm soát chất lượng đầu ra, đảm bảo nguồn nhân lực có năng lực thực chất. Trụ cột thứ hai là hiện đại hóa, trọng tâm là chuyển đổi số toàn diện. Đảng chỉ rõ phải ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào mọi khâu của quá trình đào tạo. Hiện đại hóa không chỉ là trang bị cơ sở vật chất mà là thay đổi phương thức dạy và học từ truyền thụ tri thức sang tương tác, nghiên cứu và sáng tạo. Trụ cột thứ ba là dân chủ hóa, nhấn mạnh vào việc mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục, đồng thời đề cao vai trò chủ thể của người học. Trụ cột thứ tư là xã hội hóa, đa dạng hóa các nguồn lực đầu tư, phát triển hài hòa giữa giáo dục công lập và ngoài công lập, trong đó giáo dục công lập giữ vai trò trụ cột. Trụ cột thứ năm là hội nhập quốc tế, chủ động tham gia vào mạng lưới giáo dục toàn cầu, đưa tiếng Anh dần trở thành ngôn ngữ thứ hai để tăng cường năng lực cạnh tranh quốc tế cho nhân lực Việt Nam. Bên cạnh năm trụ cột về tính hiện đại, Đảng đặc biệt nhấn mạnh tính công bằng trong giáo dục. Tư duy lý luận của Đảng chỉ rõ, hiện đại không được tách rời công bằng xã hội. Giáo dục phải đảm bảo mọi người dân, đặc biệt là các đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao. Việc ưu tiên đầu tư cho các khu vực khó khăn không chỉ là chính sách an sinh mà còn là giải pháp bền vững để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững an ninh quốc phòng tại các địa bàn chiến lược. Đây là điểm phát triển sâu sắc, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa trong tư duy phát triển giáo dục của Đảng.

Ba là, đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng tại Đại hội XIV là việc nâng tầm quan điểm về “xã hội học tập”. Đảng xác định, giáo dục không chỉ giới hạn trong không gian nhà trường hay một giai đoạn nhất định của đời người mà phải trở thành một tiến trình liên tục, xuyên suốt. Xây dựng “xã hội học tập” là giải pháp chiến lược để không ngừng nâng cao dân trí và chất lượng nguồn nhân lực trong điều kiện tri thức nhân loại thay đổi nhanh chóng. Đảng chỉ rõ, phát triển giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về ngành giáo dục mà là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các doanh nghiệp và mọi gia đình. Tư duy mới yêu cầu phải đa dạng hóa các mô hình học tập, từ học tập tại nhà trường đến học tập tại nơi làm việc và các trung tâm học tập cộng đồng. Việc ứng dụng đào tạo từ xa, đào tạo trực tuyến được xem là giải pháp then chốt để xóa bỏ rào cản về không gian và thời gian, tạo điều kiện cho người lao động có thể cập nhật kiến thức liên tục mà không làm gián đoạn quá trình sản xuất. Theo quan điểm của Đảng, “xã hội học tập” gắn liền với việc khơi dậy tinh thần tự học, tự rèn luyện của mỗi cá nhân; cần có các cơ chế, chính sách hỗ trợ người yếu thế, khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp cho sự nghiệp khuyến học, khuyến tài. Đối với cán bộ, đảng viên, “học tập suốt đời” không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ để đáp ứng yêu cầu công tác. Trong môi trường quân sự, tư duy này đòi hỏi mỗi cán bộ phải coi việc tự nghiên cứu, tự học tập là nhu cầu tự thân để không bị lạc hậu trước sự phát triển của nghệ thuật quân sự và vũ khí trang bị kỹ thuật mới. Đây chính là yếu tố bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đội ngũ cán bộ quân đội trong kỷ nguyên số.

Trung tướng, TS Đỗ Minh Xương, Giám Đốc Học viện phát biểu chỉ đạo tại Hội đồng báo cáo bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Học viện

Từ những nội dung lý luận trên đây, có thể thấy rằng, vấn đề không chỉ dừng lại ở nhận thức, mà quan trọng hơn là phải được cụ thể hóa trong thực tiễn đào tạo. Đối với Học viện Lục quân chúng ta, điều đó đặt ra yêu cầu phải xác định rõ các định hướng vận dụng trong đào tạo sau đại học hiện nay:

1. Đối với cấp ủy, chỉ huy các cấp

Vai trò lãnh đạo, quản lý của cấp ủy, chỉ huy các cấp là nhân tố tiên phong trong việc định hướng và tạo môi trường cho sự đổi mới. Để vận dụng hiệu quả tinh thần Đại hội XIV, cấp ủy, chỉ huy các cấp phải chủ động nghiên cứu, quán triệt sâu sắc các quan điểm mới của Đảng để cụ thể hóa vào nghị quyết lãnh đạo. Việc xác định đào tạo sau đại học là khâu đột phá chiến lược cần được cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu định lượng về chất lượng luận văn, luận án và năng lực thực tiễn của học viên sau khi tốt nghiệp. Đây không chỉ là nhiệm vụ giáo dục, mà còn là trách nhiệm chính trị trong việc cung cấp nguồn nhân lực cao cho sự nghiệp xây dựng quân đội “tinh, gọn, mạnh”. Đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số trong quản lý đào tạo sau đại học, tập trung ưu tiên nguồn lực xây dựng hạ tầng kỹ thuật, phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu khoa học quân sự dùng chung và thư viện số. Môi trường học tập số hóa cần đảm bảo tính bảo mật quân sự nhưng đồng thời phải tạo điều kiện thuận lợi nhất để học viên truy cập, khai thác tư liệu. Việc số hóa quản lý giúp nâng cao tính chính xác, khách quan trong đánh giá kết quả và giảm thiểu các thủ tục hành chính. Có chính sách khuyến khích cán bộ, giảng viên đi luân chuyển thực tế để cập nhật kiến thức thực tiễn. Chú trọng bồi dưỡng năng lực nghiên cứu độc lập và trình độ ngoại ngữ, để đội ngũ này có khả năng tiếp cận trực tiếp các tài liệu quân sự nước ngoài. Đồng thời, cần có lộ trình cụ thể hỗ trợ cán bộ, giảng viên hoàn thiện các tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư, đảm bảo tính kế thừa bền vững và nâng cao uy tín khoa học của Học viện Lục quân trong hệ thống giáo dục quốc dân.

2. Đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên sau đại học

Đây là chủ thể trực tiếp quyết định chất lượng đào tạo sau đại học, vì vậy việc vận dụng tư duy lý luận của Đảng đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ trong phương pháp nghiên cứu và tác phong làm việc. Trong đó, tập trung thực hiện nghiêm việc chuẩn hóa chất lượng đầu ra theo hướng thực chất, lấy thực tiễn quân sự làm thước đo giá trị lý luận. Nội dung các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án phải bám sát các nhiệm vụ, tình huống thực tế, tập trung giải quyết các bài toán hóc búa về nghệ thuật chỉ huy, tổ chức hiệp đồng quân binh chủng trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao. Kết quả nghiên cứu sau đại học phải có tính ứng dụng cao, đóng góp vào việc hoàn thiện điều lệnh, giáo trình huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu tại các đơn vị hiện nay. Xây dựng và phát huy môi trường dân chủ trong nghiên cứu khoa học quân sự; khuyến khích cán bộ, giảng viên, học viên phát triển tư duy phản biện, tìm tòi cách tiếp cận mới. Trong bối cảnh đối tượng tác chiến có sự thay đổi, phát triển mới, học viên sau đại học không được rập khuôn máy móc, mà phải sáng tạo các giải pháp đánh thắng dựa trên điều kiện địa hình, con người và trang bị của ta. Cán bộ, giảng viên, học viên của Học viện Lục quân phải tích cực trao đổi học thuật để đa dạng hóa nguồn tri thức. Chủ động nghiên cứu, tham khảo các học thuyết quân sự tiên tiến, xu hướng phát triển vũ khí trên thế giới để bổ sung, hoàn thiện lý luận quân sự; đồng thời, đáp ứng yêu cầu quốc phòng - an ninh trong tình hình mới. Xác lập tư duy “tự học” và “học tập suốt đời” như một nhu cầu tự thân của người cán bộ. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, sự lạc hậu về thông tin quân sự đồng nghĩa với việc mất ưu thế trên chiến trường. Vì vậy, mỗi cán bộ, giảng viên phải là một tấm gương về sự tận tụy, không ngừng cập nhật các kiến thức mới. Học viên sau đại học phải rèn luyện tư duy độc lập, phương pháp tự nghiên cứu để khi trở về đơn vị có khả năng tự giải quyết các vấn đề phức tạp nảy sinh, xứng đáng là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp hiện đại hóa quân đội.

Từ những định hướng vận dụng nêu trên, có thể thấy rằng, việc cụ thể hóa những phát triển tư duy lý luận của Đại hội XIV vào giáo dục - đào tạo không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn có ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với công tác đào tạo sau đại học tại Học viện Lục quân. Đây chính là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân sự trong tình hình mới. Phát triển tư duy lý luận về giáo dục - đào tạo trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là không chỉ thể hiện sự kế thừa, mà còn là bước phát triển mới về nhận thức chiến lược trong điều kiện mới. Việc vận dụng đúng đắn, sáng tạo những quan điểm đó vào đào tạo sau đại học tại Học viện Lục quân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Học viện Lục quân thông minh, hiện đại, góp phần xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

Tài liệu tham khảo

- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Tập II, Hà Nội, 2026.

- Quân ủy Trung ương, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, Hà Nội, 2025.

- Đảng ủy Học viện Lục quân, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Học viện Lục quân lần thứ XIV nhiệm kỳ 2025 - 2030, Lâm Đồng, 2025.

- Chi bộ Phòng Sau đại học/Học viện Lục quân, Nghị quyết Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2025 - 2030, Lâm Đồng, 2025.

N.V.H