Học viện Lục quân: từ các lớp Bổ túc quân sự đến Trường Bổ túc Quân chính trung cấp trong kháng chiến chống thực dân Pháp

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trước yêu cầu bảo vệ nền độc lập vừa giành được và chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến lâu dài, Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quân sự.

Thực hiện Chỉ thị của Thường vụ Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 07/7/1946, Lớp Huấn luyện Bổ túc quân sự trung cấp đầu tiên được khai giảng tại Tông, Sơn Tây (nay là xã Đoài Phương, thành phố Hà Nội) với 60 học viên là cán bộ quân sự, chính trị từ cấp trung đội đến trung đoàn. Đồng chí Hoàng Văn Điền được giao làm Chính trị ủy viên, đồng chí Trần Hưng Nghĩa làm Giám đốc lớp học.

Đây là dấu mốc lịch sử đánh dấu sự ra đời của Học viện Lục quân ngày nay. Trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những tên gọi khác nhau, ngày 03 tháng 6 năm 1979, Thường vụ Quân ủy Trung ương quyết định lấy ngày 07 tháng 7 hằng năm làm Ngày truyền thống của Học viện Lục quân.

Trong điều kiện thiếu thốn về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và tài liệu học tập, lớp học vẫn được tổ chức nghiêm túc, nghiên cứu, học tập tương đối toàn diện cả về quân sự và chính trị. Những kinh nghiệm bước đầu về tổ chức đào tạo, nội dung và phương pháp giảng dạy đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của nhà trường trong các giai đoạn tiếp theo.

Từ tháng 7/1946 đến tháng 2/1948, Bộ Tổng Chỉ huy đã mở 5 lớp bổ túc quân sự, trong đó có 3 lớp bổ túc quân sự trung cấp, đào tạo gần 400 cán bộ từ cấp đại đội đến trung đoàn. Các lớp học đã góp phần quan trọng xây dựng đội ngũ cán bộ chỉ huy cho quân đội trong những năm đầu của cuộc kháng chiến. Nhiều học viên sau này trở thành những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam như Thượng tướng Lê Ngọc Hiền, Thượng tướng Phùng Thế Tài, Thượng tướng Vũ Lăng.

Bước sang năm 1948, khi cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn mới, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chỉ huy ngày càng trở nên cấp thiết. Ngày 15/3/1948, Bộ Tổng Chỉ huy ban hành Nghị định số 88/TCH và 88B/TCH thành lập Trường Bổ túc quân chính sơ cấp và Trường Bổ túc quân chính trung cấp. Đây là bước phát triển quan trọng, đưa công tác đào tạo cán bộ từ hình thức bổ túc mang tính tình thế sang nền nếp, có tổ chức và chương trình tương đối hoàn chỉnh.

Nhiệm vụ của Trường Bổ túc quân chính trung cấp là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ từ cấp đại đội đến trung đoàn cả về quân sự và chính trị. Nội dung huấn luyện bao gồm các kiến thức quân sự như chiến thuật, thao diễn chiến đấu, xạ kích, địa hình, công sự, thông tin liên lạc; đồng thời trang bị cho học viên những vấn đề cơ bản về đường lối kháng chiến, tình hình trong nước, quốc tế và công tác chính trị trong quân đội.

Đặc biệt, mặc dù bộn bề công việc lãnh đạo cuộc kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước vẫn thường xuyên đến thăm, động viên các lớp học. Các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Chí Thanh, Hà Huy Giáp đã trực tiếp đến thăm, động viên và tham gia giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Sự quan tâm đó không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng đối với công tác đào tạo cán bộ quân sự mà còn là nguồn cổ vũ tinh thần to lớn đối với cán bộ, giáo viên và học viên.

Bác Hồ tới thăm Học viện năm 1946

Từ năm 1948 đến năm 1950, Trường Bổ túc quân chính trung cấp đã mở 4 khóa học, Trường Bổ túc quân chính sơ cấp mở 1 khóa học, đào tạo được 670 cán bộ quân sự, chính trị từ cấp đại đội đến trung đoàn.

Tháng 3/1950, Bộ Quốc phòng quyết định sáp nhập Trường Bổ túc quân chính trung cấp và sơ cấp thành Trường Bổ túc sĩ quan. Tháng 4/1950, Trường Bổ túc sĩ quan tiếp tục được hợp nhất vào Trường Lục quân Việt Nam. Đây là bước phát triển mới, tạo điều kiện mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ cho quân đội.

Trong tổ chức mới, Tiểu đoàn sơ - trung được thành lập với 450 học viên là cán bộ từ cấp đại đội đến trung đoàn. Tháng 8/1950, đơn vị hành quân sang Vân Nam (Trung Quốc) để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đào tạo. Tại đây, nhà trường tổ chức các khóa học quy mô lớn, chú trọng huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, đặc biệt là chiến thuật công kiên, phục kích, tập kích; đồng thời tăng cường giáo dục chính trị, xây dựng bản lĩnh và ý chí chiến đấu cho học viên.

Quán triệt phương châm “Vừa học, vừa chiến đấu”, “Nhà trường gắn liền với chiến trường”, nội dung đào tạo luôn bám sát thực tiễn chiến đấu. Nhà trường thường xuyên bổ sung những kinh nghiệm từ chiến trường vào chương trình giảng dạy, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực hành, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chỉ huy các cấp.

Cán bộ, giáo viên, học viên Lớp Huấn luyện bổ túc quân sự đầu tiên (Khóa 1) của Quân đội ta

Song song với hoạt động đào tạo ở nước ngoài, trong nước vẫn duy trì các cơ sở huấn luyện và liên tục mở các khóa học bổ túc quân chính nhằm đáp ứng nhu cầu cán bộ ngày càng lớn của quân đội. Công tác đảng, công tác chính trị được đặc biệt coi trọng với các nội dung trọng tâm: học tập, công tác, đoàn kết, kỷ luật và tiết kiệm; tạo động lực tinh thần mạnh mẽ cho cán bộ, giáo viên và học viên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Từ năm 1950 đến năm 1955, riêng Tiểu đoàn sơ - trung thuộc Trường Lục quân Việt Nam đã đào tạo 1.345 cán bộ. Tính chung từ năm 1948 đến năm 1955, toàn hệ thống đã mở 20 khóa học, đào tạo và bồi dưỡng được 4.778 cán bộ từ cấp đại đội đến trung đoàn. Đây là nguồn cán bộ quan trọng trực tiếp tham gia chỉ huy, quản lý các đơn vị chiến đấu trên khắp các chiến trường.

Nhìn lại chặng đường từ năm 1946 đến năm 1955, từ các lớp Bổ túc quân sự đầu tiên đến Trường Bổ túc quân chính trung cấp, Học viện đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cho quân đội. Những cán bộ được đào tạo từ mái trường này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 và việc ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ, lập lại hòa bình ở Đông Dương.

Những thành quả đạt được trong giai đoạn 1946 - 1955 đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của Học viện Lục quân trong các thời kỳ cách mạng tiếp theo, đồng thời khẳng định vị trí, vai trò của Học viện là một trong những cơ sở đào tạo cán bộ quân sự quan trọng của Quân đội nhân dân Việt Nam./.

H.M.C