Kỷ niệm 205 năm ngày sinh Ph.Ăngghen (28/11/1820 - 28/11/2025), những đóng góp của Ph.Ăngghen cho kinh tế quân sự và sự vận dụng trong giảng dạy ở Học viện Lục quân hiện nay

Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, song những quan điểm của ông về mối quan hệ giữa kinh tế và chiến tranh, quân đội; xây dựng lực lượng vũ trang đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Đó là cơ sở lý luận để giai cấp vô sản - sau khi giành được chính quyền, tổ chức xây dựng quân đội, phát triển tiềm lực kinh tế, kinh tế quân sự, tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên tại Học viện Lục quân, việc nghiên cứu và vận dụng di sản của Ph.Ăngghen, đặc biệt trong giảng dạy và học tập môn Kinh tế quân sự mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Phơriđơrích Ăngghen (28/11/1820 - 05/8/1895)

Thứ nhất, Ăngghen đã chỉ rõ mối quan hệ giữa kinh tế với chiến tranh và quốc phòng

Ph.Ăngghen đã chứng minh rằng: nguồn gốc, nguyên nhân của chiến tranh được sinh ra từ hoạt động sản xuất vật chất của xã hội chứ không phải từ “ý niệm” của “Chúa” hay từ bản năng của con người. Ông khẳng định giữa kinh tế với chiến tranh và quốc phòng có mối quan hệ biện chứng với nhau. Trong đó kinh tế là yếu tố suy đến cùng quyết định chiến tranh và quốc phòng. Chiến tranh và quốc phòng vừa phụ thuộc vừa tác động đến kinh tế. Ph.Ăngghen khẳng định: “Bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, những điều kiện kinh tế và tài nguyên kinh tế đều là những cái đã giúp cho “bạo lực” chiến thắng, nếu không có những điều kiện và tài nguyên đó thì bạo lực không còn là bạo lực nữa”. Ông khẳng định: “Không có gì lại phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế hơn là chính ngay quân đội và hạm đội. Vũ trang, biên chế, tổ chức, chiến thuật, chiến lược phụ thuộc trước hết vào trình độ sản xuất đạt được trong một thời điểm nhất định”.

Thứ hai, Ph.Ăngghen đã làm rõ nguồn gốc, bản chất của Quân đội

Ph.Ăngghen đã tiếp cận, luận giải khoa học về nguồn gốc ra đời của quân đội khi quan niệm: “Quân đội là một tập đoàn người vũ trang có tổ chức, do nhà nước xây dựng nên và dùng vào cuộc chiến tranh tấn công hoặc chiến tranh phòng ngự”.  Về bản chất của Quân đội, theo Ph.Ăngghen, quân đội bao giờ cũng mang bản chất của giai cấp và nhà nước tổ chức ra nó: quân đội bao giờ cũng mang bản chất của giai cấp và nhà nước tổ chức ra và nuôi dưỡng nó; “quân đội là một tập đoàn có tổ chức gồm những người được vũ trang, được nhà nước đài thọ để thực hiện chiến tranh tấn công hoặc phòng ngự”. Bản chất giai cấp, nhà nước đã sinh ra quân đội được thể hiện trong quá trình tổ chức, xây dựng và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nó. Giai cấp thống trị và nhà nước thông qua việc truyền bá hệ tư tưởng bằng hệ thống giáo dục cho binh lính, xác lập cơ cấu tổ chức, phương hướng hoạt động phù hợp với lợi ích của giai cấp đó và kiểm soát mọi hoạt động của quân đội. “Quân đội đã trở thành mục đích chủ yếu của nhà nước, trở thành một mục đích tự nó”. Như vậy, quân đội sinh ra là để bảo vệ lợi ích của giai cấp đã tổ chức ra nó mà trước hết là lợi ích kinh tế.

Thứ ba, Ph.Ăngghen đã chỉ rõ mối quan hệ giữa con người và vũ khí trang bị

Trong tác phẩm “Chống Đuy-Rinh”, Ph.Ăngghen đã phân tích yếu tố “chất liệu người lính” và vũ khí trang bị là hai yếu tố cơ bản nhất ảnh hưởng đến bạo lực, chiến tranh, chiến lược, cách đánh của quân đội: “Vũ trang, biên chế, tổ chức, chiến thuật, chiến lược phụ thuộc trước hết vào trình độ sản xuất đạt được trong một thời điểm nhất định và vào phương tiện giao thông… Việc phát minh ra những vũ khí tốt hơn và việc thay đổi chất liệu người lính”. Trong khi khẳng định vai trò của yếu tố con người, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng nhấn mạnh đến vai trò của vũ khí. Trong tác phẩm “Chống Đuy-Rinh”, Ph.Ăngghen viết: “Như vậy là súng lục thắng thanh kiếm… trong đó công cụ hoàn hảo hơn sẽ thắng công cụ không hoàn hảo bằng”.. Có thể khẳng định Ph.Ăngghen, đã không tuyệt đối hóa vai trò của con người mà luôn đặt con người trong mối liên hệ với các yếu tố khác nhất là với vũ khí trang bị.

Vận dụng di sản Ph.Ăngghen trong giảng dạy môn Kinh tế quân sự tại Học viện Lục quân

Tại Học viện Lục quân, môn Kinh tế quân sự không chỉ đơn thuần trang bị kiến thức kinh tế quân sự, mà còn phát triển tư duy chiến lược về xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với phát triển kinh tế. Kỷ niệm 205 năm ngày sinh Ph.Ăngghen là dịp để nhìn nhận lại sự vận dụng sáng tạo di sản của Ông trong công tác giảng dạy hiện nay.

Thứ nhất, vận dụng tư duy biện chứng về mối quan hệ giữa kinh tế với chiến tranh và quốc phòng. Trong các bài giảng, giảng viên cần làm rõ luận điểm của Ph.Ăngghen: “thắng lợi của bạo lực dựa vào việc sản xuất vũ khí, và việc sản xuất vũ khí lại dựa vào sản xuất nói chung, do đó lại - dựa vào “lực lượng kinh tế”, vào “tình hình kinh tế” và những phương tiện vật chất mà bạo lực chi phối được... “Không có gì lại phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế hơn là chính ngay quân đội và hạm đội. Vũ trang, biên chế, tổ chức, chiến thuật, chiến lược phụ thuộc trước hết vào trình độ sản xuất đạt được trong một thời điểm nhất định và vào phương tiện giao thông”. Điều này giúp học viên hiểu sâu sắc đường lối của Đảng ta về kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế. Việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam: tinh, gọn, mạnh, hiện đại gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự cường.

Thứ hai, làm rõ bản chất giai cấp của quân đội. Vận dụng quan điểm của Ph.Ăngghen về bản chất của quân đội quá trình giảng dạy cần giúp học viên nhận diện rõ: quân đội bao giờ cũng mang bản chất giai cấp đã tổ chức ra nó để bảo vệ địa vị, lợi ích của mình, giai cấp thống trị tổ chức ra quân đội. Từ đó, củng cố bản lĩnh chính trị, giúp học viên kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, bác bỏ các luận điệu xuyên tạc đòi “phi chính trị hóa” quân đội, tách rời quân đội ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng.

Thứ ba, quán triệt vai trò của khoa học công nghệ và lực lượng sản xuất. Ph.Ăngghen luôn đề cao vai trò của khoa học kỹ thuật như một động lực cách mạng. Trong kỷ nguyên số và Cách mạng công nghiệp 4.0, giảng dạy Kinh tế quân sự tại Học viện cần làm rõ việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, làm chủ vũ khí trang bị hiện đại chính là phát triển lực lượng sản xuất đặc thù trong lĩnh vực quân sự.

Thứ tư, vận dụng vào thực tiễn xây dựng hậu cần, kỹ thuật quân đội. Lý luận của Ph.Ăngghen về sản xuất và tái sản xuất xã hội là cơ sở để giảng dạy các vấn đề về bảo đảm vật chất, hậu cần cho quân đội trong thời bình và thời chiến. Học viên cần nắm vững quy luật kinh tế để tham mưu, quản lý và sử dụng hiệu quả ngân sách quốc phòng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, xây dựng quân đội chính quy, hiện đại.

Kỷ niệm 205 năm ngày sinh Ph.Ăngghen không chỉ là dịp để mỗi cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ ở Học viện Lục quân tri ân một nhân cách lớn, mà quan trọng hơn là để tiếp tục khẳng định tính đúng đắn, khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Di sản của Ông không phải là những giáo điều xơ cứng, mà là phương pháp luận mở, đòi hỏi sự vận dụng và phát triển không ngừng. Dưới ánh sáng tư tưởng của Ph.Ăngghen, đặc biệt là những nguyên lý về kinh tế quân sự, công tác giáo dục, đào tạo tại Học viện Lục quân sẽ tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, góp phần đào tạo những người chỉ huy vừa “hồng” vừa “chuyên”. Qua đó, quyết tâm hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

Tài liệu tham khảo

1. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1994, tr.242.

2. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tâp, Tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1994, tr.235.

3. C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 14, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1994, tr.11.

4. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 14, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1994, tr.11.

5. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1994, tr.240.

6. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1994, tr.235.

7. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập, Tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1994, tr.234.

T.N.T