Nguyễn Thị Định - từ huyền thoại “Đội quân tóc dài” đến nguồn cảm hứng xây dựng người phụ nữ Học viện Lục quân thời kỳ mới

Nguyễn Thị Định - người tổ chức sức mạnh của nhân dân

Điều làm nên sự khác biệt của nữ tướng Nguyễn Thị Định không đơn thuần là lòng dũng cảm - người chỉ huy đoàn tàu không số đầu tiên chở 12 tấn vũ khí từ miền Bắc cập Bến A101 (Bến Tre), mở ra con đường Hồ Chí Minh huyền thoại trên biển, mà còn thể hiện ở cách huy động sức dân thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân sự. Khi phong trào Đồng khởi bùng nổ đầu năm 1960, bà vừa chỉ huy lực lượng vũ trang, vừa phát huy sức mạnh của quần chúng, đặc biệt là phụ nữ, hình thành “Đội quân tóc dài” - một nét độc đáo, sáng tạo của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Đó không phải là đội quân theo nghĩa truyền thống, mà là lực lượng chính trị đặc biệt, kết hợp đấu tranh chính trị, binh vận và vũ trang trong thế trận “ba mũi giáp công”, góp phần làm thay đổi cục diện chiến trường miền Nam.

Nếu nhiều nhà quân sự nổi tiếng được nhớ đến bởi tài điều binh khiển tướng, thì nữ tướng Nguyễn Thị Định còn được ghi nhận bởi khả năng giác ngộ những người dân bình thường, thành chủ thể của cách mạng. Bà chứng minh rằng, trong chiến tranh nhân dân, mỗi người dân đều có thể trở thành một “chiến sĩ” theo cách riêng của mình.

Một phong cách lãnh đạo mang đậm di sản Hồ Chí Minh

Ở Nguyễn Thị Định có sự kết hợp hiếm thấy giữa bản lĩnh của người chỉ huy với sự nhân hậu của một người mẹ, người chị. Những người từng công tác cùng bà đều nhắc đến sự giản dị, gần gũi và khả năng thuyết phục bằng hành động nhiều hơn bằng mệnh lệnh. Chính vì vậy, uy tín của bà không chỉ đến từ chức vụ mà trước hết đến từ nhân cách. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đánh giá rất cao vai trò của Bà và khẳng định: “Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta”[1]. Lời ghi nhận ấy không chỉ tôn vinh một cá nhân mà còn khẳng định vị thế của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Điều đáng suy ngẫm là Nguyễn Thị Định chưa bao giờ xây dựng hình ảnh người lãnh đạo bằng sự cứng rắn, cực đoan. Trái lại, Bà luôn kết hợp giữa nguyên tắc với sự bao dung, giữa quyết đoán với tinh thần đoàn kết. Đây chính là phong cách lãnh đạo hiện đại mà nhiều tổ chức ngày nay vẫn đang hướng tới. Di sản lớn nhất của bà là tạo dựng niềm tin rằng phụ nữ có thể đảm nhiệm những trọng trách lớn của đất nước mà vẫn giữ được những giá trị truyền thống tốt đẹp. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Nguyễn Thị Định không đấu tranh để khẳng định quyền lực của phụ nữ, mà chứng minh bằng thực tiễn rằng khi được tạo điều kiện và được tin tưởng, phụ nữ hoàn toàn có thể đảm đương những nhiệm vụ khó khăn nhất; Chính điều đó làm nên giá trị vượt thời gian của Bà.

Từ Nguyễn Thị Định đến người phụ nữ Học viện Lục quân hôm nay

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên nữ trong Quân đội nói chung và Học viện nói riêng ngày càng cao. Nếu thế hệ Nguyễn Thị Định phải đối mặt với bom đạn, đi trong khói lửa chiến tranh, thì đối với phụ nữ Học viện hôm nay, phía trước họ đang là những “mặt trận” mới: Những yêu cầu mới của sự nghiệp giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự, chuyển đổi số, đổi mới phương pháp đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao. Sự tương đồng giữa hai thế hệ không nằm ở hoàn cảnh, mà ở tinh thần cống hiến. Phẩm chất của người phụ nữ trong đấu tranh giải phóng dân tộc được khẳng định qua lòng dũng cảm, sự hy sinh và tinh thần bất khuất, thì ngày nay những phẩm chất ấy tiếp tục được bồi đắp và thể hiện bằng trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng với sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ và trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự. Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Học viện Lục quân Anh hùng, cán bộ, hội viên tham gia Cuộc thi “Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội” lầ thứ 26 và đạt 02 giải Ba, tham gia cuộc thi “Báo cáo viên giỏi năm 2026” đạt 01 giải Nhất. Phát huy tinh thần sáng tạo, cán bộ hội viên đã nghiên cứu, đưa vào áp dụng hiệu quả 01 sáng kiến là “Phần mềm quản lý luyện tập diễn tập”, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành, phục vụ nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Học viện. Đồng thời cán bộ, giảng viên nữ  tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, công bố các bài báo trên các tạp chí có chỉ số ISSN, hội thảo khoa học quốc tế, hội thảo khoa học trong nước.

Học viện là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chỉ huy, tham mưu chiến dịch, chiến lược của Quân đội, mỗi nữ cán bộ, giảng viên, nhân viên không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn trực tiếp góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân đội. Chất lượng của một bài giảng, một giáo trình, một đề tài nghiên cứu khoa học, một sáng kiến cải tiến phương pháp giảng dạy hay một giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý, hậu cần, kỹ thuật đều góp phần tạo nên chất lượng đào tạo của Học viện và gián tiếp nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Chính vì vậy, những đóng góp thầm lặng của đội ngũ nữ cán bộ, giảng viên, nhân viên hôm nay cũng mang ý nghĩa to lớn góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu của Quân đội bằng những bài giảng, công trình nghiên cứu, sáng kiến đổi mới phương pháp huấn luyện, công tác tham mưu, quản lý, hậu cần, kỹ thuật và xây dựng môi trường nhân văn quân sự chính quy, hiện đại. Đây chính là biểu hiện mới của tinh thần “Đội quân tóc dài” - không còn đấu tranh bằng biểu tình hay binh vận, mà bằng tri thức, bản lĩnh chính trị, năng lực đổi mới sáng tạo và tinh thần phụng sự.

Không chỉ trong hoạt động chuyên môn, phụ nữ Học viện Lục còn giữ vai trò quan trọng trong xây dựng văn hóa quân sự, môi trường sư phạm chính quy, mẫu mực và nhân văn. Sự tận tụy trong công việc, tinh thần trách nhiệm, thái độ ứng xử chuẩn mực, ý thức giữ gìn đoàn kết nội bộ và xây dựng gia đình hạnh phúc đã góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong mỗi cơ quan, khoa, hệ và đơn vị. Đây cũng chính là sự tiếp nối phong cách lãnh đạo gần gũi, nhân văn của Nguyễn Thị Định - người luôn coi con người là trung tâm của mọi hoạt động cách mạng và lấy sự tin tưởng, tôn trọng, đoàn kết làm nền tảng để phát huy sức mạnh tập thể. Điều đáng quý hơn cả là những nữ quân nhân của Học viện hôm nay vẫn giữ được những phẩm chất của đáng quý của Nguyễn Thị Định: Âm thầm, tận tụy, trách nhiệm, không phô trương nhưng luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đó là sự tiếp nối tự nhiên giữa truyền thống và hiện đại, đó là cách tiếp nối truyền thống “Đội quân tóc dài” bằng trí tuệ, bản lĩnh và sự sáng tạo trong điều kiện mới.

Phụ nữ Học viện Lục quân, học tập nữ tướng Nguyễn Thị Định không phải là lặp lại những gì bà đã làm, mà là kế thừa bản lĩnh dám nghĩ, dám làm; tinh thần chủ động trước khó khăn; ý thức học tập suốt đời; phong cách lãnh đạo gần gũi, nhân văn; trách nhiệm với tập thể và khát vọng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc. Đó cũng là con đường để mỗi nữ quân nhân góp phần xây dựng Học viện xứng đáng là trung tâm giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.

Kết luận

Nguyễn Thị Định đã đi vào lịch sử dân tộc Việt Nam với tư cách một nữ tướng huyền thoại. Nhưng điều làm nên sự bất tử ấy không chỉ là quân hàm hay những chiến công, mà là khả năng khơi dậy sức mạnh của con người, đặc biệt là phụ nữ, vì mục tiêu độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân. Hôm nay, trên giảng đường, hay tại các cơ quan, đơn vị của Học viện, mỗi nữ cán bộ, giảng viên, nhân viên tiếp tục viết nên những trang mới của truyền thống ấy bằng tri thức, tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và khát vọng cống hiến. Đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân nữ tướng Nguyễn Thị Định - không chỉ bằng sự ngưỡng mộ, mà bằng những đóng góp cụ thể cho sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong thời đại mới./.

[1] Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 15, tr 173

Nguồn tham khảo:

1. Nguyễn Thị Thanh Thúy, Nguyễn Thị Định - Vị nữ tướng đầu tiên của thời đại Hồ Chí Minh, Nxb Phụ nữ Việt Nam, Hà Nội, 2021.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.