Vai trò của người thầy giáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh, gắn với người thầy ở Học viện Lục quân hiện nay
Ở Học viện Lục quân, một giờ giảng không khép lại khi bài học kết thúc, mà điều đọng lại ở mỗi học viên còn là phương pháp tư duy, bản lĩnh chỉ huy, khả năng quản lý điều hành đơn vị. Bởi vậy, đội ngũ cán bộ, giảng viên ở Học viện Lục quân không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chỉ huy - tham mưu của toàn quân có đầy đủ phẩm chất, năng lực, sẵn sàng đảm đương mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2026), nhìn lại vai trò của người thầy ở Học viện cũng là dịp suy ngẫm sâu sắc hơn về lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng của Người vừa khẳng định vị trí, trách nhiệm vẻ vang của nhà giáo, vừa đặt ra yêu cầu cụ thể đối với mỗi giảng viên hôm nay: tiêu biểu về phẩm chất đạo đức, giỏi về chuyên môn, tận tâm với học viên và không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường.
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NGƯỜI THẦY
Người thầy giữ vị trí quan trọng, vẻ vang trong sự nghiệp giáo dục.
Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm sâu sắc cho giáo dục và đội ngũ nhà giáo. Khi nói chuyện với lớp đào tạo hướng dẫn viên các trại hè cấp I ngày 12/6/1956, Người khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục rất quan trọng và vẻ vang, vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục. Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa”. Người cũng chỉ rõ: “Trong việc đào tạo cán bộ, giáo dục là bước đầu. Tuy không có gì đột xuất, nhưng rất vẻ vang”.

Những lời căn dặn ấy xác định rõ vị trí của người thầy trong quá trình đào tạo: người thầy trực tiếp truyền thụ tri thức, hướng dẫn phương pháp, bồi dưỡng nhân cách và góp phần chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho đất nước. Công việc ấy có thể âm thầm, không tạo ra kết quả tức thời, nhưng tác động lâu dài đến sự trưởng thành của từng người học và sự phát triển của xã hội.
Tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội ngày 21/10/1964, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất”, đồng thời gọi những người thầy giáo tốt là “những anh hùng vô danh”. Sự tôn vinh của Người không chỉ là lời động viên; đó còn là sự gửi gắm niềm tin và đòi hỏi nhà giáo phải xứng đáng với vinh dự, trách nhiệm với nghề.
Người thầy phải thống nhất giữa phẩm chất và năng lực.
Hồ Chí Minh yêu cầu nhà giáo phải có cả tài và đức. Người căn dặn: “Giáo viên phải chú ý cả tài, cả đức, tài là văn hóa, chuyên môn, đức là chính trị”; đồng thời nhấn mạnh: “Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải có đạo đức cách mạng. Có tài phải có đức”.
Theo tư tưởng của Người, phẩm chất chính trị, đạo đức và tinh thần trách nhiệm phải thống nhất với tri thức, chuyên môn và năng lực tổ chức dạy học. Người thầy có kiến thức mà thiếu trách nhiệm, thiếu gương mẫu thì khó tạo niềm tin; người thầy có nhiệt tình nhưng hạn chế về chuyên môn, phương pháp cũng khó giúp người học tiến bộ. Vì vậy, rèn đức và luyện tài là việc thường xuyên, gắn với từng nhiệm vụ cụ thể.
Người thầy phải tận tâm, tôn trọng và giúp người học tiến bộ.
Tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh hướng đến sự phát triển của người học. Tại Đại hội Giáo dục phổ thông toàn quốc năm 1956, Người căn dặn các thầy, cô giáo phải tìm cách dạy để học trò “hiểu chóng, nhớ lâu, tiến bộ nhanh”. Điều đó đòi hỏi nhà giáo lựa chọn nội dung, cách giảng và hình thức tổ chức học tập phù hợp, giúp người học hiểu bản chất vấn đề, biết suy nghĩ và vận dụng điều đã học.
Tận tâm với người học không có nghĩa là hạ thấp yêu cầu. Đó là sự kết hợp giữa thương yêu, tôn trọng, khuyến khích và giúp đỡ với tính nghiêm túc, công bằng trong giáo dục. Người thầy cần nhận rõ điểm mạnh, hạn chế của người học, hướng dẫn họ khắc phục thiếu sót, đồng thời giữ vững kỷ luật và mục tiêu rèn luyện.
Người thầy phải nêu gương, không ngừng học tập và có trách nhiệm trong sự nghiệp “trồng người”.

Hồ Chí Minh nhìn giáo dục trong tầm nhìn lâu dài. Nói chuyện với giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc ngày 13/9/1958, Người căn dặn: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. “Trồng người” là công việc bền bỉ, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm của nhiều lực lượng; trong nhà trường, người thầy giữ vai trò trực tiếp tổ chức, hướng dẫn và làm gương cho người học.
Muốn giáo dục người khác, trước hết nhà giáo phải tự rèn luyện. Nêu gương thể hiện trong đạo đức, lối sống, tác phong, tinh thần trách nhiệm và thái độ đối với công việc; đồng thời thể hiện ở ý thức tự học, cập nhật tri thức, tiếp thu cái mới và gắn lý luận với thực tiễn. Đó là cách người thầy giữ gìn uy tín nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục.
NGƯỜI THẦY Ở HỌC VIỆN LỤC QUÂN HIỆN NAY
Gắn phẩm chất người thầy với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo.
Học viện Lục quân có nhiệm vụ đào tạo cán bộ chỉ huy - tham mưu cho Quân đội. Vì vậy, giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, tư duy quân sự, năng lực chỉ huy, phương pháp công tác và ý thức tổ chức kỷ luật cho học viên. Mỗi bài giảng cần hướng đến yêu cầu đầu ra và chức trách của người học sau khi tốt nghiệp.
Vận dụng yêu cầu “cả tài, cả đức” theo tư tưởng của Người, giảng viên cần vững vàng về chính trị, mẫu mực về đạo đức, tận tụy với nhiệm vụ; đồng thời nắm chắc chuyên môn, cập nhật tri thức và nâng cao năng lực sư phạm. Uy tín của người thầy được tạo nên từ chất lượng bài giảng, sự chuẩn bị chu đáo, tác phong chính quy, thái độ công tâm và cách ứng xử tôn trọng với học viên, đồng nghiệp.
Người thầy phải thường đổi mới nội dung phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động và năng lực vận dụng của học viên

Lời dạy “hiểu chóng, nhớ lâu, tiến bộ nhanh” đặt ra yêu cầu giảng dạy phải thiết thực, phù hợp đối tượng và gắn với nhiệm vụ quân sự. Giảng viên cần bắt đầu từ mục tiêu của bài học, xác định rõ học viên cần nắm kiến thức gì, hình thành phương pháp tư duy nào và vận dụng ra sao ở cương vị công tác. Từ đó lựa chọn trọng tâm, chuẩn bị tình huống, kết hợp giảng giải với nêu vấn đề, thảo luận, luyện tập, tập bài và hướng dẫn tự học.
Trong quá trình học tập, cần phát huy tính tự giác, chủ động, sáng tạo của học viên; gắn lý luận với thực tiễn, lý thuyết với thực hành, lấy thực hành làm chính. Những tình huống từ huấn luyện, diễn tập và công tác chỉ huy - tham mưu cần được lựa chọn chính xác, phù hợp quy định và mục tiêu đào tạo. Qua phân tích phương án, luyện tập xử trí và nhận xét kết quả, học viên từng bước chuyển hóa kiến thức thành năng lực tư duy, tổ chức thực hiện nhiệm vụ và tinh thần chịu trách nhiệm.
Thực hiện nghiêm phương châm “dạy thực chất, học thực chất, kiểm tra, đánh giá thực chất”
Phương châm “dạy thực chất, học thực chất, kiểm tra, đánh giá thực chất” cần được quán triệt trong toàn bộ quá trình giáo dục, đào tạo. Dạy thực chất là giảng đúng mục tiêu, đúng trọng tâm, bảo đảm nội dung khoa học và thiết thực; học thực chất là học viên chủ động nghiên cứu, rèn luyện, hiểu và làm được; kiểm tra, đánh giá thực chất là phản ánh trung thực kiến thức, kỹ năng và khả năng vận dụng, bảo đảm khách quan, công tâm.
Thực hiện phương châm này đòi hỏi giảng viên nêu gương về tinh thần trách nhiệm, không ngừng đổi mới phương pháp và nghiêm túc trong kiểm tra, đánh giá. Kết quả học tập cần giúp nhận diện đúng mức độ tiến bộ, những nội dung học viên còn hạn chế và yêu cầu cần tiếp tục rèn luyện. Qua đó, đánh giá trở thành một khâu hỗ trợ nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời góp phần giữ vững kỷ luật, nền nếp và chuẩn đầu ra.
Gắn giảng dạy với nghiên cứu khoa học, thực tiễn đơn vị và xây dựng môi trường sư phạm
Nghiên cứu khoa học cần hướng vào những vấn đề nảy sinh từ lý luận và thực tiễn công tác quân sự, qua đó bổ sung luận cứ, kinh nghiệm cho giảng dạy và đào tạo. Giảng viên cần chủ động tổng kết thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu ở đơn vị; khai thác tài liệu, dữ liệu và ứng dụng công nghệ có chọn lọc, bảo đảm độ tin cậy, đúng quy định. Công nghệ có thể hỗ trợ cập nhật tri thức, minh họa và tổ chức học tập; người thầy vẫn giữ vai trò định hướng, tổ chức và khơi mở tư duy cho học viên.
Chất lượng giáo dục còn được tạo nên trong môi trường sư phạm có sự phối hợp trách nhiệm giữa giảng viên, cơ quan quản lý, các khoa và đơn vị thực tiễn. Trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm, nắm chắc kết quả học tập và kịp thời hỗ trợ học viên giúp thống nhất yêu cầu giáo dục. Mỗi giảng viên góp phần xây dựng tập thể đoàn kết, dân chủ, kỷ luật; trong đó học viên được tôn trọng, được yêu cầu nghiêm túc và có trách nhiệm với quá trình rèn luyện của mình.
Kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam là dịp tri ân các thế hệ nhà giáo, đồng thời nhắc mỗi giảng viên của Học viện hôm nay tiếp tục học tập, thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể: chuẩn bị chu đáo từng bài giảng, giữ gìn phẩm chất và uy tín, đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá công tâm, gắn lý luận với thực tiễn và tận tụy với sự tiến bộ của học viên.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy, đã khẳng định vinh dự luôn đi liền với trách nhiệm, và trách nhiệm ấy được thể hiện qua chất lượng dạy học, sự trưởng thành của học viên và khả năng vận dụng kiến thức vào nhiệm vụ. Mỗi giảng viên hoàn thành tốt công việc của mình sẽ góp phần xây dựng Học viện vững mạnh, đào tạo đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
V.Đ.S
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh, “Bài nói chuyện tại lớp đào tạo hướng dẫn viên các trại hè cấp I” (12/6/1956), Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 10, tr. 345.
2. Hồ Chí Minh, “Bài nói chuyện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội” (21/10/1964), Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 14, tr. 402–403.
3. Hồ Chí Minh, “Nói chuyện tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II và cấp III toàn miền Bắc” (13/9/1958), Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 11; đối chiếu tư liệu ngày tháng tại Cổng thông tin Bảo tàng Hồ Chí Minh.
4. Hồ Chí Minh, “Bài nói chuyện tại Đại hội Giáo dục phổ thông toàn quốc” (1956), Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 10, tr. 290–291.
5. Học viện Lục quân, “Lịch sử”, Cổng thông tin điện tử Học viện Lục quân.





