Tính hợp hiến của chính quyền mới từ sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến cuộc tổng tuyển cử đầu tiên

Chớp đúng thời cơ, Tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh phát động Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc, Người kêu gọi: “Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Cách mạng thành công, ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Người thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập và tuyên bố với cả thế giới rằng: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và thật sự đã thành một nước tự do và độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập năm 1945. Ảnh tư liệu

Sau khi khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), bắt tay vào công cuộc xây dựng chế độ mới, Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, kế thừa những yếu tố có thể xây dựng bộ máy nhà nước mới. Chủ tịch Hồ chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời tuyên dương lực lượng và ý chí của toàn thể dân tộc Việt Nam quyết tâm giữ vững nền độc lập, tự do của mình. Do đó, Chính phủ lâm thời do cuộc cách mạng của nhân dân lập nên có được địa vị hợp pháp.

Ngày 03/9/1945, phiên họp đầu tiên của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã chỉ ra sáu nhiệm vụ cấp bách cần làm ngay, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra nhiệm vụ thứ ba: “Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu” để sớm có một chính quyền hợp hiến do nhân dân bầu ra. Ngày 08/9/1945 Người ký ban hành Sắc lệnh số 14-SL, sắc lệnh đầu tiên quy định về Tổng tuyển cử, tiếp theo đó Người ban hành thêm 04 sắc lệnh để hướng dẫn thực hiện cuộc Tổng tuyển cử gồm: Sắc lệnh số 39-SL ngày 26/9/1945, Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945, Sắc lệnh số 71-SL ngày 02/12/1945 và Sắc lệnh số 76-SL ngày 18/12/1945. Song song với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành sắc lệnh số 34-SL ngày 20/9/1945 về việc thành lập Ủy ban soạn thảo Hiến pháp gồm 07 người và do Hồ Chí Minh làm trưởng ban. Do chưa có Hiến pháp nên ngày 10/10/1945 Người đã ban hành Sắc lệnh số 47-SL quy định về việc tạm thời giữ lại một số văn bản pháp luật của chế độ cũ để sử dụng, chính quyền địa phương được tôn trọng và gần như giữ nguyên theo tổ chức của bộ máy nhà nước cũ.

Cử tri ngoại thành Hà Nội bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc Hội khóa I. Ảnh tư liệu

Quá trình chuẩn bị cho Tổng tuyển cử diễn ra khẩn trương trong bối cảnh  thù trong, giặc ngoài, nền kinh tế - xã hội hết sức khó khăn nhưng bằng ý chí sắt đá của một dân tộc quyết tâm bảo vệ nền độc lập, tự do vừa giành được. Ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên đã diễn ra trên toàn quốc sau Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tuy còn nhiều bộn bề khó khăn, chiến sự vẫn đang diễn ra ở các vùng Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nhưng cuộc Tổng tuyển cử đã thành công tốt đẹp với 333 đại biểu trúng cử vào Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao nhất là 98,4 %. Ngày 02/3/1946, Quốc hội họp phiên đầu tiên và chấp thuận mở rộng thêm 70 ghế không thông qua bầu cử cho hai tổ chức là Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh đồng minh hội (Việt Cách). Quốc hội mới đã thành lập nên Chính phủ liên hiệp kháng chiến do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Đây là Chính phủ do đại diện chính thức của toàn thể nhân dân bầu ra, có đầy đủ tư cách và khả năng để lãnh đạo và điều hành mọi công việc của đất nước.

Tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội đã xem xét dự thảo Hiến pháp  do Ủy ban soạn thảo trình. Ngày 09/11/1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được Quốc hội thông qua với 240/242 đại biểu biểu quyết tán thành, đây là cơ sở pháp lý hiến định cho việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước kiểu mới. Có thể thấy rằng, nhà nước kiểu mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh là Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Điều này không những thể hiện tư duy sắc bén, nét độc đáo về tư tưởng của Người mà còn thể hiện nét độc đáo trong bản lĩnh chính trị Hồ Chí Minh.

Hiện nay, Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta tiếp tục kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân vì Nhân dân, thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Việc nghiên cứu sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên và quá trình xác lập tính hợp hiến, hợp pháp của chính quyền cách mạng không chỉ có ý nghĩa lịch sử – lý luận sâu sắc, mà còn đặt ra những yêu cầu thực tiễn đối với đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ Học viện Lục quân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Trước hết, cán bộ, giảng viên Học viện Lục quân cần không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Việc thấu hiểu sâu sắc giá trị lịch sử, pháp lý của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước của dân, do dân, vì dân là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin, nâng cao “sức đề kháng” trước những quan điểm sai trái, thù địch xuyên tạc bản chất cách mạng, tính chính danh và vai trò lãnh đạo của Đảng.

Thứ hai, đội ngũ cán bộ, giảng viên phải phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu trong công tác giáo dục – đào tạo, trực tiếp truyền thụ cho học viên nhận thức đúng đắn về lịch sử dân tộc, truyền thống cách mạng, về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Thông qua giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực tiễn huấn luyện, cần làm rõ sự kế thừa và phát triển của tư tưởng lập hiến Hồ Chí Minh trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, góp phần nâng cao ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong toàn quân.

Thứ ba, cán bộ, giảng viên Học viện Lục quân có trách nhiệm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học quân sự, khoa học xã hội và nhân văn quân sự, tập trung luận giải sâu sắc cơ sở lý luận và thực tiễn của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; làm rõ vai trò của Quân đội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ Hiến pháp, pháp luật và chế độ xã hội chủ nghĩa. Kết quả nghiên cứu phải gắn với yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, đáp ứng mục tiêu đào tạo cán bộ chỉ huy, tham mưu cấp chiến thuật, chiến dịch có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ toàn diện.

Thứ tư, trước yêu cầu mới của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cán bộ, giảng viên cần tích cực tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, nhất là những luận điệu phủ nhận thành quả, xuyên tạc cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên và tính hợp hiến, hợp pháp của Nhà nước Việt Nam. Trên không gian mạng và trong đời sống xã hội, mỗi cán bộ, giảng viên phải là một “chiến sĩ tiên phong” trên mặt trận tư tưởng – lý luận, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội.

Thứ năm, cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên và chiến sĩ Học viện Lục quân cần nêu cao ý thức trách nhiệm, tinh thần thượng tôn pháp luật, gắn việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với thực hiện nghiêm điều lệnh, kỷ luật quân đội và pháp luật của Nhà nước. Qua đó, góp phần xây dựng Học viện vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, xứng đáng là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu của Quân đội./.

T.D.H

Tài liệu tham khảo:

1. Đề cương tuyên truyền: Kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, H. 2025.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, Nguyễn Văn Năm, Trường Đại học Luật Hà Nội, H. 2022.

3. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, BCH TW Đảng (Khóa XII), H. 2022.