Học viện Lục quân là trung tâm giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu của toàn quân. Tại đây, khối các môn khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) giữ vai trò "xây nền, đắp móng" về mặt tư tưởng. Do đó, việc vận dụng 4 định hướng chiến lược này vào giảng dạy không chỉ dừng lại ở việc cập nhật nội dung, mà phải trở thành phương thức căn bản để mài sắc vũ khí lý luận, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và tư duy chiến dịch - chiến lược cho đội ngũ sĩ quan chỉ huy cấp chiến thuật, chiến dịch hiện nay.
1. Kiên định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội – "Sợi chỉ đỏ" xuyên suốt trong giáo dục chính trị, tư tưởng
Đây là nguyên tắc bất di bất dịch, "sợi chỉ đỏ" quyết định bản chất và mọi thắng lợi của Quân đội ta. Trong giảng dạy các môn KHXH&NV, giảng viên phải làm rõ cơ sở lý luận và tính tất yếu khách quan của nguyên tắc này, khẳng định đây là quy luật tồn tại của quân đội kiểu mới. Đồng thời, bài giảng cần trang bị "sức đề kháng" để học viên đấu tranh chống âm mưu "phi chính trị hóa quân đội"; bồi dưỡng ý thức trách nhiệm trong việc duy trì nền nếp sinh hoạt đảng, xây dựng tổ chức đảng vững mạnh gắn với đơn vị "mẫu mực, tiêu biểu".
2. Vận dụng định hướng xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại vào đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy
Trọng tâm của định hướng này là khâu đột phá: hiện đại hóa "yếu tố con người". Khối Khoa học xã hội và Nhân văn phải kiến tạo thế hệ cán bộ có bản lĩnh chính trị, kỷ luật thép và tư duy quân sự hiện đại. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và chiến tranh công nghệ cao, giảng viên cần vận dụng phương pháp dạy học tích cực, đưa các tình huống thực tiễn (như quản lý bộ đội, giải quyết tư tưởng trong môi trường số) vào bài giảng. Qua đó, chuyển hóa lý luận thành năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, giúp người chỉ huy nhạy bén xử lý tình huống tại cơ sở.
3. Đưa nội dung phát triển công nghiệp quốc phòng vào giảng dạy nhằm bồi dưỡng tư duy tự lực, tự cường và năng lực huy động nguồn lực
Phát triển CNQP "chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại" là tầm nhìn chiến lược để bảo đảm vũ khí, trang bị trong tình hình mới. Giảng viên cần luận giải rõ tính "lưỡng dụng" (vừa sản xuất vũ khí, vừa phục vụ dân sinh kinh tế). Đặc biệt, phải bồi dưỡng cho cán bộ chỉ huy cấp chiến thuật, chiến dịch tư duy chiến lược trong việc tham mưu xây dựng khu vực phòng thủ địa phương; biết kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng và nghệ thuật huy động tiềm lực khoa học, công nghiệp dân sự phục vụ chiến tranh khi có tình huống.
4. Quán triệt quan điểm bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, “giữ nước từ khi nước chưa nguy” trong giáo dục tư duy chiến lược
Đây là tư tưởng tiến công, chủ động ngăn ngừa mầm mống xung đột. Giảng viên cần giúp học viên nhận diện rõ sự dịch chuyển quyền lực toàn cầu và các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống. Cần nhấn mạnh: bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa cốt lõi là bảo vệ "thế trận lòng dân" và nền tảng tư tưởng. Cán bộ chỉ huy tương lai phải rèn luyện năng lực dự báo, độ nhạy bén chính trị để xử lý điểm nóng ngay từ cơ sở, kiên quyết hình thành phản xạ “không để Tổ quốc bị động, bất ngờ”.
Để việc vận dụng 4 định hướng chiến lược đi vào thực chất, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng giáo dục KHXH&NV tại Học viện Lục quân, thời gian qua, Học viện đã triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp sau:
Thứ nhất, đã hoàn thành việc rà soát, chuẩn hóa và cập nhật toàn diện hệ thống chương trình, giáo trình, tài liệu giảng dạy.
Xác định đây là khâu mở đầu mang ý nghĩa nền tảng, các khoa KHXH&NV đã chủ động, kịp thời lồng ghép, bổ sung các quan điểm, chỉ đạo mới nhất của Ban Chấp hành Trung ương, Quân ủy Trung ương, đặc biệt là những tư tưởng chỉ đạo chiến lược của đồng chí Tổng Bí thư về quốc phòng, an ninh vào từng bài giảng, từng chuyên đề. Quá trình rà soát không chỉ đơn thuần là lắp ghép cơ học các câu chữ, mà đã tổ chức biên soạn lại cấu trúc bài giảng, làm nổi bật được mối quan hệ biện chứng giữa lý luận Mác - Lênin với thực tiễn xây dựng Quân đội hiện nay. Nội dung giáo trình, tài liệu đã đảm bảo tuyệt đối tính Đảng, tính khoa học, tính chiến đấu và tính cập nhật thực tiễn cao, bám sát những diễn biến mới nhất của tình hình địa chính trị thế giới, khu vực và những bước phát triển mới của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Thứ hai, phát huy cao độ vai trò chủ thể của đội ngũ giảng viên.
Trong giáo dục lý luận chính trị, đội ngũ giảng viên KHXH&NV không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức đơn thuần mà đã trực tiếp "truyền lửa" lý tưởng, niềm tin cho thế hệ cán bộ chỉ huy tương lai. Đến nay, mỗi giảng viên đã và đang là một tấm gương mẫu mực về bản lĩnh chính trị, kiên định lập trường, đạo đức cách mạng trong sáng. Để các bài giảng về "tinh nhuệ, hiện đại" hay "tự lực, tự cường" có sức thuyết phục, giảng viên đã tích cực tự học, tự nghiên cứu, sâu sát thực tiễn. Học viện đã tăng cường đưa giảng viên đi thực tế tại các đơn vị cơ sở, tham gia các đợt diễn tập lớn của toàn quân để nắm bắt hơi thở thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Chính những thực tiễn sinh động này đã "thổi hồn" vào các bài giảng lý luận, khắc phục triệt để bệnh "giáo điều", kinh viện, nói lý thuyết suông xa rời thực tế.
Thứ ba, tạo bước đột phá trong đổi mới phương pháp giảng dạy, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục lý luận.
Các khoa đã kiên quyết thực hiện phương châm "Dạy thực chất, học thực chất, đánh giá thực chất". Đã giảm đáng kể thời lượng thuyết trình một chiều, tăng cường áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, đặt học viên vào các tình huống tư tưởng, chính trị, pháp lý phức tạp để rèn luyện tư duy xử lý. Học viện đã khai thác hiệu quả thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin, sa bàn ảo, bài giảng điện tử tương tác, hệ thống thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính. Đặc biệt, đã kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy trên lớp với việc hướng dẫn học viên tự nghiên cứu. Quá trình học tập đã được biến thành quá trình tác chiến thực sự trên không gian mạng thông qua việc yêu cầu học viên viết tiểu luận, bài báo khoa học nhằm trực tiếp đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay trong quá trình đào tạo.
Thứ tư, tăng cường gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa nhà trường và đơn vị, địa phương.
Học viện đã duy trì thường xuyên việc tổ chức cho giảng viên và học viên đi nghiên cứu thực tế, tham quan các đơn vị làm nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu cao, các nhà máy thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, hay các khu vực phòng thủ then chốt trên địa bàn chiến lược. Sự trải nghiệm thực tế này đã giúp học viên "mắt thấy, tai nghe" những vũ khí trang bị mới do nền công nghiệp quốc phòng ta tự chủ sản xuất, hay chứng kiến sức mạnh của thế trận lòng dân tại địa phương. Từ đó, củng cố vững chắc niềm tin vào sức mạnh của Quân đội, giúp học viên thấu hiểu sâu sắc hơn, cụ thể hóa hơn các bài học lý luận về nghệ thuật bảo vệ Tổ quốc "từ sớm, từ xa". Đồng thời, Học viện đã mời các đồng chí cán bộ lãnh đạo, chỉ huy có nhiều kinh nghiệm thực tiễn từ các quân khu, quân đoàn về báo cáo chuyên đề, truyền thụ kinh nghiệm cho học viên.
Thứ năm, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, lấy kết quả phục vụ trực tiếp cho giảng dạy.
Xác định nghiên cứu khoa học phải đi trước một bước để làm sáng tỏ lý luận, các khoa, hệ quản lý học viên đã giao đề tài, định hướng cho cán bộ, giảng viên và đặc biệt là khuyến khích học viên tập trung nghiên cứu sâu về 4 định hướng chiến lược gắn với đặc thù nhiệm vụ tác chiến của Lục quân trong chiến tranh công nghệ cao. Các đề tài nghiên cứu đã hướng vào giải quyết những vấn đề mới, khó, những điểm nghẽn trong công tác tư tưởng, quản lý bộ đội ở đơn vị cơ sở hiện nay. Kết quả từ các công trình nghiên cứu, các hội thảo khoa học đã trở thành nguồn tài liệu quý báu để bổ sung, cập nhật, làm sâu sắc thêm nội dung bài giảng, tạo thành một vòng tuần hoàn khép kín: từ thực tiễn đúc kết thành lý luận, lấy lý luận soi rọi và chỉ đạo thực tiễn, không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của Học viện.
Bốn định hướng chiến lược trong xây dựng Quân đội theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư là sự kết tinh tư duy lý luận xuất sắc, bám sát hơi thở thời đại và thực tiễn cách mạng Việt Nam. Việc quán triệt, vận dụng sáng tạo, linh hoạt những định hướng này vào giảng dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn ở Học viện Lục quân là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, mang tính tất yếu khách quan. Thực hiện thắng lợi nhiệm vụ này không chỉ nâng tầm chất lượng giáo dục – đào tạo của Học viện, mà còn trực tiếp kiến tạo nên một thế hệ cán bộ huy cấp chiến thuật, chiến dịch "vừa hồng, vừa chuyên", có bản lĩnh chính trị kiên định, tư duy chiến lược sắc bén. Đó chính là nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng vai trò nòng cốt để xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa "từ sớm, từ xa" trong mọi tình huống.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1,2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2022), Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 17-01-2022 về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và những năm tiếp theo.
3. Một số vấn đề về đường lối quân sự, chiến lược quốc phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN thời kỳ mới, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2024.
H.V.T
Tác giả: KMLNTTHCM. Hà Văn Thiều
