Học viện Lục quân - Mười tên gọi, một bản hùng ca truyền thống

Một trong những nét đặc sắc phản ánh sinh động quá trình phát triển của Học viện chính là việc trải qua 10 lần đổi tên gọi và 21 lần thay đổi địa điểm đóng quân[1]. Mỗi tên gọi không đơn thuần là một danh xưng hành chính, mà là sự kết tinh của yêu cầu lịch sử, nhiệm vụ cách mạng và tầm vóc phát triển của nhà trường trong từng giai đoạn. Đó là những dấu mốc thiêng liêng ghi lại hành trình trưởng thành đầy tự hào của một trung tâm đào tạo quân sự trung, cao cấp của quốc gia. Ngày 07 tháng 7 năm 1946, giữa những ngày đầu non trẻ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh[2], “Lớp Bổ túc quân sự” được thành lập tại Tông, Sơn Tây. Đây là tên gọi đầu tiên của Học viện Lục quân ngày nay. Trong bối cảnh đất nước đứng trước muôn vàn khó khăn, thù trong giặc ngoài đe dọa nền độc lập vừa giành được, nhiệm vụ cấp bách đặt ra là đào tạo nhanh đội ngũ cán bộ quân sự để xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Từ những lớp học đơn sơ, những bài giảng dưới mái nhà tranh tạm bợ nơi chiến khu, nơi đây một nền móng quân sự lớn đã được đặt xuống với những kỳ vọng lớn lao.

Tháng 02 năm 1948, nhà trường mang tên “Trường Bổ túc quân chính trung cấp”. Sự thay đổi này phản ánh yêu cầu đào tạo toàn diện cả về quân sự và chính trị cho đội ngũ cán bộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Đây là thời kỳ tư tưởng “người trước, súng sau”, xây dựng bản lĩnh chính trị song hành với năng lực chỉ huy quân sự được đặc biệt coi trọng. Tháng 5 năm 1951, nhà trường chính thức mang tên “Trường Lục quân Việt Nam”. Tên gọi này đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc về tổ chức, quy mô và chất lượng đào tạo. Đây cũng là giai đoạn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chuyển sang thế tiến công chiến lược, đòi hỏi đội ngũ cán bộ chỉ huy ngày càng đông đảo, có trình độ tác chiến cao hơn.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử, hòa bình lập lại ở miền Bắc, tháng 8 năm 1956, nhà trường được đổi tên thành “Trường Quân chính trung cao”. Sự kiện này thể hiện bước phát triển mới trong nhiệm vụ đào tạo cán bộ trung cấp và cao cấp nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội chính quy trong điều kiện hòa bình. Chỉ vài tháng sau, tháng 3 năm 1957, tên gọi “Trường Sĩ quan Lục quân” ra đời. Đây là dấu mốc quan trọng khẳng định vai trò trung tâm đào tạo sĩ quan chỉ huy và tham mưu cho lực lượng lục quân - binh chủng chủ yếu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đến tháng 4 năm 1961, nhà trường được nâng lên thành “Học viện Quân sự cấp cao”. Đây là bước ngoặt có ý nghĩa chiến lược, phản ánh tầm vóc mới của cơ sở đào tạo quân sự hàng đầu cả nước. Từ đây, nhà trường không chỉ đào tạo cán bộ chỉ huy cấp chiến thuật mà còn đảm nhiệm nhiệm vụ đào tạo cán bộ chiến dịch, chiến lược cho quân đội. Tháng 01 năm 1963, tên gọi được rút gọn thành “Học viện Quân sự”, tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo quân sự cao cấp của toàn quân. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Học viện đã đào tạo hàng vạn cán bộ ưu tú, nhiều người sau này trở thành những vị tướng lĩnh, nhà chỉ huy xuất sắc góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, tháng 02 năm 1976, Học viện mang tên “Trường Quân chính cao cấp toàn quân”. Tên gọi mới phản ánh yêu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy cấp cao phục vụ nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Tháng 01 năm 1980, tên gọi “Học viện Quân sự” được khôi phục. Đây là giai đoạn quân đội bước vào thời kỳ xây dựng chính quy, từng bước hiện đại hóa, đòi hỏi công tác đào tạo phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng. Bước ngoặt đặc biệt quan trọng diễn ra vào tháng 3 năm 1982 khi Học viện chính thức mang tên “Học viện Lục quân”[3]. Tên gọi này xác định rõ chức năng, nhiệm vụ đào tạo cán bộ chỉ huy, tham mưu cấp chiến dịch, chiến thuật cho lực lượng lục quân; đồng thời phản ánh đầy đủ vị thế, vai trò của Học viện trong hệ thống giáo dục quân sự quốc gia.

Hơn bốn thập kỷ qua, tên gọi “Học viện Lục quân” được giữ vững và ngày càng tỏa sáng, trở thành biểu tượng của chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chỉ huy, tham mưu cấp chiến dịch, chiến thuật của Quân đội nhân dân Việt Nam. Dưới mái trường mang bề dày truyền thống anh hùng ấy, hàng chục vạn cán bộ quân đội, cán bộ quân sự địa phương và học viên quốc tế đã được đào tạo[4], rèn luyện, trưởng thành, trở thành những hạt nhân lãnh đạo, chỉ huy trên mọi miền Tổ quốc, trên các lĩnh vực công tác quân sự, quốc phòng và trong các đơn vị của toàn quân. Nhiều đồng chí đã trở thành tướng lĩnh, cán bộ chủ trì các cấp, tiếp tục phát huy phẩm chất, bản lĩnh và trí tuệ được tôi luyện từ môi trường giáo dục, đào tạo chính quy, mẫu mực của Học viện. Đó chính là minh chứng sinh động cho chất lượng đào tạo, đồng thời khẳng định vị thế, uy tín và sức lan tỏa sâu rộng của Học viện Lục quân trong sự nghiệp xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc.

Phát huy truyền thống vẻ vang được hun đúc qua 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Học viện không ngừng đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục - đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; gắn lý luận với thực tiễn, nhà trường với đơn vị, đào tạo với nghiên cứu khoa học. Cùng với đó, Học viện luôn đi đầu trong nghiên cứu, phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam, tổng kết thực tiễn chiến tranh cách mạng, nghiên cứu các vấn đề quốc phòng, an ninh và chiến tranh hiện đại; tích cực ứng dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư, chuyển đổi số vào quản lý, điều hành và giảng dạy; xây dựng Học viện thông minh, hiện đại, mẫu mực, tiêu biểu. Những thành quả đó đã góp phần quan trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại, đủ sức bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống[5].

Nhìn lại hành trình tám mươi năm lịch sử, 10 lần đổi tên gọi của Học viện Lục quân không chỉ là sự thay đổi về danh xưng mà còn là những dấu son phản ánh sự phát triển liên tục về chức năng, nhiệm vụ, quy mô tổ chức và tầm vóc của Nhà trường qua từng giai đoạn cách mạng[6]. Mỗi tên gọi là một minh chứng cho sự trưởng thành của nền giáo dục quân sự cách mạng Việt Nam; là dấu ấn của những bước chuyển mình cùng vận mệnh dân tộc và sự lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng. Từ “Lớp Bổ túc quân sự” trong những ngày đầu độc lập với muôn vàn khó khăn, thiếu thốn đến Học viện Lục quân ngày nay là cả một hành trình kiên cường vượt qua thử thách, không ngừng đổi mới, sáng tạo và phát triển. Hành trình ấy được viết nên bằng máu, bằng ý chí, trí tuệ, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân của biết bao thế hệ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ của Học viện qua các thời kỳ.

Tự hào về truyền thống vẻ vang ấy, mỗi cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ Học viện Lục quân hôm nay càng nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm kế thừa, giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã dày công xây đắp. Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Học viện tiếp tục kiên định mục tiêu xây dựng nhà trường chính quy, tiên tiến, mẫu mực; không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự; xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục có phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ. Với niềm tin, khát vọng và quyết tâm chính trị cao, Học viện Lục quân sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quân sự trung, cao cấp và nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam; xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân, tiếp tục viết nên những trang sử vàng mới, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa[7].

TVH

[1] Học viện Lục quân, 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành (1946-2026), Tài liệu tuyên truyền phục vụ Cuộc thi tìm hiểu truyền thống Học viện Lục quân, Đà Lạt, 2026, tr. 8-10.