Sách và văn hóa đọc trong môi trường số: Chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), gắn với tinh thần Nghị quyết Đại hội xiv của Đảng

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển nhanh và bền vững dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người trong chiến lược phát triển đất nước, đồng thời xác định tri thức là yếu tố then chốt. Trong hệ thống các công cụ truyền tải tri thức, sách giữ vị trí đặc biệt - không chỉ là phương tiện lưu giữ tri thức mà còn là công cụ hình thành nhân cách, tư duy và văn hóa của mỗi cá nhân. Vì vậy, phát triển văn hóa đọc không chỉ là vấn đề văn hóa - giáo dục mà còn là vấn đề chiến lược đối với sự phát triển quốc gia.

Một trong những điểm mới trong tư duy lý luận của Đại hội XIV là nhấn mạnh việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Văn hóa đọc góp phần trực tiếp vào quá trình này thông qua việc bồi đắp tri thức, giúp con người làm chủ khoa học công nghệ, nâng cao năng lực hội nhập; định hướng các giá trị, chuẩn mực đạo đức để con người có lối sống tích cực và góp phần giữ vững, củng cố vững chắc bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Hiện nay, quá trình chuyển đổi số đang tạo ra nhiều sự thay đổi trong việc tiếp cận tri thức mới. Sự xuất hiện của những nền tảng mới thay cho các loại sách truyền thống như: Sách điện tử (Ebook), sách nói (Audiobook) giúp mỗi người chúng ta có thể đọc, tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi; thư viện số cũng đang mở ra khả năng cung cấp nguồn tài nguyên tri thức toàn cầu; các nền tảng số tạo nên điều kiện thuận lợi để con người chia sẻ, lan tỏa văn hóa độc trong cộng đồng. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi là cơ bản, việc phát triển văn hóa đọc trong môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức, nhất là sự cạnh tranh gắt gao của các phương tiện giải trí hiện nay (mạng xã hội, video ngắn) làm xuất hiện xu hướng “tiêu thụ nhanh” tri thức, làm cho con người lười đọc sách - vốn là nền tảng của tiếp cận tri thức bền vững. Điều này khiến cho nhiều người quen với việc tiếp nhận thông tin bề nổi, đọc lướt, thiếu chiều sâu, thiếu tính định hướng. Từ đó làm giảm khả năng tư duy hệ thống, tư duy phản biện và năng lực đọc. Mặt khác, không phải nội dung nào trên các nền tảng mạng xã hội cũng đáng tin cậy, với lượng thông tin quá nhiều dễ gây ra sự nhiều loạn thông tin. Nếu người đọc không có kỹ năng chọn lọc thông tin thì dễ bị cuốn vào những nội dung sai lệch, phiến diện, thậm chí bị thao túng nhận thức.

Đối với các học viện, nhà trường trong Quân đội nói chung, Học viện Lục quân nói riêng, đội ngũ giảng viên giảng dạy các môn lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong truyền bá nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức cách mạng, định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, mục tiêu, lý tưởng cho cán bộ, chiến sĩ. Trong bối cảnh chiến tranh thông tin, “diễn biến hòa bình”, phi chính trị hóa Quân đội ngày càng tinh vi, phức tạp, thì vai trò của người giảng viên giảng dạy các môn lý luận càng trở nên then chốt. Do đó, việc đọc sách và phát triển văn hóa đọc không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là yêu cầu chính trị cao đối với lực lượng này.

Việc nâng cao kỹ năng đọc sách và phát triển văn hóa đọc trong đội ngũ giảng viên giảng dạy các môn lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ nhằm nâng cao trình độ kiến thức và chất lượng giảng dạy, mà còn góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, bảo đảm sự thống nhất về tư tưởng trong đội ngũ cán bộ, chiến sĩ và còn tạo nền tảng trí tuệ vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bảo đảm cho việc đọc sách và văn hóa đọc trở thành độc lực nội sinh quan trọng để phát triển đất nước và là công cụ sắc bén để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Tài liệu tham khảo

1. Quyết định số 329/QĐ-TTg, ngày 15/3/2017 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030.

2. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb CTQG, Hà Nội. 2026.

3. Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đ.Q.B