Những bước phát triển mới về công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân và phương hướng trong những năm tiếp theo

Học viện Lục quân được giao nhiệm vụ đào tạo tiến sĩ từ năm 1987 và thạc sĩ từ năm 1992; những năm đầu thực hiện nhiệm vụ, công tác đào tạo sau đại học gặp không ít khó khăn như: hệ thống tài liệu, giáo trình, cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa đồng bộ; trình độ năng lực, kinh nghiệm công tác của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý sau đại học có mặt còn hạn chế. Tuy nhiên, với sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, chặt chẽ của Bộ Quốc phòng, Bộ Giáo dục & Đào tạo và Đảng uỷ, Ban Giám đốc Học viện, cùng sự nỗ lực phấn đấu của các cơ quan, đơn vị, công tác đào tạo sau đại học của Học viện đã có những bước phát triển mới, toàn diện và vững chắc. Qua đó, ngày càng khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học có uy tín của Quân đội ta và hệ thống giáo dục - đào tạo quốc gia. Phạm vi bài viết đề cập những bước phát triển mới về công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân và phương hướng trong những năm tiếp theo.

1. Những bước phát triển mới về công tác đào tạo sau đại học

Quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm của Đảng về giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ và xây dựng quân đội trong tình hình mới, đặc biệt là các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo trong quân đội. Công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân đã có bước phát triển mới, thể hiện trên một số vấn đề sau:

Một là, đổi mới tư duy, mục tiêu và chuẩn đầu ra đào tạo

Một trong những bước phát triển mới, có ý nghĩa nền tảng trong công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân thời gian qua là sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy và mục tiêu đào tạo. Nếu như trước đây, tư duy đào tạo sau đại học chủ yếu nhấn mạnh đến việc trang bị kiến thức chuyên ngành, nâng cao trình độ lý luận quân sự thì hiện nay đã được xác định theo hướng toàn diện, gắn chặt “năng lực học thuật” với “năng lực thực tiễn”, “nghiên cứu khoa học” với “khả năng tham mưu, chỉ huy, chỉ đạo thực tiễn”. Mục tiêu đào tạo sau đại học không chỉ dừng lại ở việc trang bị cho người học có học vị mà hướng tới đào tạo những cán bộ quân sự có tư duy chiến thuật, chiến dịch vững vàng; khả năng độc lập nghiên cứu, phát hiện và giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn; có năng lực tham mưu hoạch định đường lối quân sự, quốc phòng và trực tiếp tham gia xây dựng, phát triển lý luận Nghệ thuật quân sự Việt Nam. Chuẩn đầu ra đào tạo sau đại học được xác định ngày càng rõ ràng và cụ thể, bao gồm: phẩm chất chính trị, bản lĩnh, đạo đức, lối sống; trình độ tư duy lý luận quân sự ở tầm chiến thuật, chiến dịch; năng lực nghiên cứu khoa học độc lập, sáng tạo; khả năng vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn; năng lực giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu khoa học. Sự đổi mới tư duy, mục tiêu và chuẩn đầu ra đã tạo bước chuyển biến quan trọng, giúp cho công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân đảm bảo “đúng quy trình”, “đúng bản chất” và “chú trọng chất lượng”.

Hai là, phát triển chương trình, nội dung đào tạo theo hướng thiết thực, hiện đại

Cùng với đổi mới tư duy, mục tiêu, chuẩn đầu ra đào tạo, trong những năm qua Học viện đã tích cực rà soát, điều chỉnh, hoàn thiện chương trình đào tạo sau đại học theo hướng tinh gọn, hiện đại, thiết thực, có tính liên thông cao giữa lý luận và thực tiễn. Nội dung đào tạo tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi của Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong điều kiện mới như: tác chiến hiệp đồng binh chủng trong chiến tranh công nghệ cao; tổ chức và sử dụng lực lượng trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc; phòng ngự, tiến công, phản công, tác chiến phòng thủ quân khu, khu vực phòng thủ; đối phó với các loại hình chiến tranh thông tin, không gian mạng. Chương trình đào tạo sau đại học đã chú trọng cập nhật những thành tựu mới của khoa học quân sự thế giới, đồng thời kiên trì quan điểm vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Nghệ thuật quân sự Việt Nam vào điều kiện cụ thể của quân đội, đất nước. Tăng cường hàm lượng thực tiễn trong chương trình đào tạo sau đại học, bằng cách: gắn nghiên cứu đề tài luận văn, luận án với các vấn đề thực tiễn đặt ra từ các quân khu, quân đoàn, quân binh chủng; khuyến khích học viên lựa chọn những vấn đề mới trong tổ chức, chỉ huy và tác chiến làm hướng nghiên cứu; gắn đào tạo sau đại học với tổng kết thực tiễn huấn luyện, diễn tập và sẵn sàng chiến đấu.

Ba là, đổi mới phương pháp dạy học và tổ chức nghiên cứu khoa học

Những năm gần đây, Học viện đã chú trọng chuyển từ phương pháp truyền thụ một chiều sang phương pháp dạy học phát huy tư duy độc lập, sáng tạo của người học, coi học viên là chủ thể của quá trình đào tạo. Trong hướng dẫn luận văn, luận án, các chuyên gia đầu ngành và đội ngũ nhà khoa học đã thể hiện rõ vai trò định hướng, khơi gợi vấn đề, tạo điều kiện cho học viên tự tìm tòi, khám phá, hình thành tư duy nghiên cứu độc lập. Hoạt động sinh hoạt khoa học tại khoa chuyên ngành, tọa đàm, trao đổi, bồi dưỡng kiến thức ngày càng được chú trọng; góp phần hình thành môi trường nghiên cứu khoa học nghiêm túc, dân chủ, cởi mở và giàu tính sáng tạo. Đặc biệt, Học viện đã tăng cường mời chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong toàn quân giới thiệu chuyên đề khoa học nhằm giúp học viên sau đại học cập nhật kiến thức mới để nâng cao nhận thức, tư duy nghiên cứu biên soạn luận văn, luận án.

Bốn là, phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn

Học viện đã có nhiều giải pháp đồng bộ nhằm xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn “vừa hồng, vừa chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ cao, giàu kinh nghiệm thực tiễn. Hiện này, tỷ lệ nhà giáo có trình độ tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư ngày càng tăng; đội ngũ nhà khoa học đã có sự trẻ hóa, tạo nguồn kế cận cho hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học; chú trọng bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, gắn đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn với thực tiễn công tác tại các đơn vị cơ sở; xây dựng cơ chế khuyến khích đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn tham gia đề tài cấp ngành và cấp Bộ Quốc phòng.

Năm là, phát triển mới về tổ chức quản lý đào tạo sau đại học

Công tác tổ chức quản lý đào tạo sau đại học tại Học viện Lục quân thường xuyên được đổi mới theo hướng ngày càng chặt chẽ, khoa học, minh bạch và tiếp cận phương thức hiện đại. Từng bước hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định về đào tạo sau đại học; chuẩn hóa quy trình tuyển sinh, tổ chức đào tạo, hướng dẫn nghiên cứu, đánh giá, bảo vệ luận văn, luận án. Công tác hội thảo khoa học, đánh giá luận án tiến sĩ, chấm luận văn thạc sĩ tiếp tục được đổi mới theo hướng khoa học, dân chủ và thực chất; quy trình đánh giá ngày càng chặt chẽ, tăng cường phản biện khoa học và gắn chặt với yêu cầu thực tiễn. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong đào tạo sau đại học được đẩy mạnh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính và tăng tính chính xác, kịp thời trong công tác điều hành.

Sáu là, phát triển mới về cơ sở vật chất, thiết bị và môi trường nghiên cứu

Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện từng bước được đầu tư ngày càng hiện đại, đáp ứng yêu cầu đào tạo sau đại học trong giai đoạn mới. Hệ thống các công trình nghiên cứu, đề tài khoa học, tài liệu, giáo trình, sách tham khảo, cơ sở dữ liệu khoa học quân sự phục vụ đào tạo sau đại học thường xuyên được bổ sung, cập nhật; tạo điều kiện cho học viên và giảng viên nghiên cứu. Môi trường học tập, nghiên cứu khoa học trong Học viện ngày càng được xây dựng theo hướng nghiêm túc, kỷ luật, chuẩn mực; đề cao trung thực khoa học, tinh thần tranh luận học thuật lành mạnh và ý thức trách nhiệm đối với sản phẩm khoa học.

2. Phương hướng đào tạo sau đại học trong những năm tiếp theo

Trước yêu cầu xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” và nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong điều kiện mới, công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Lục quân cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, đồng bộ và có chiều sâu; tập trung vào những nội dung cụ thể sau:

Thứ nhất, quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chiến lược về giáo dục - đào tạo và xây dựng Quân đội trong tình hình mới

Tiếp tục quán triệt sâu sắc và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ trong Quân đội; xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh, hiện đại”; phát triển đội ngũ cán bộ quân đội, nhất là đội ngũ cán bộ cấp chiến thuật, chiến dịch. Xác định rõ, đào tạo sau đại học vừa là bộ phận nòng cốt trong chiến lược phát triển Học viện, vừa là khâu then chốt để xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học quân sự, cán bộ chỉ huy, tham mưu cấp cao có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ, tư duy khoa học sắc bén và khả năng vận dụng sáng tạo lý luận vào thực tiễn quân sự. Đưa mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học trở thành nhiệm vụ chính trị trung tâm, xuyên suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo của Thường vụ Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và hoạt động của các cơ quan, đơn vị.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung đào tạo sau đại học theo hướng hiện đại, thiết thực, sát thực tiễn chiến tranh hiện đại

Thường xuyên rà soát, cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận những thành tựu mới của khoa học quân sự thế giới, đồng thời bám sát đặc điểm, yêu cầu Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Tăng cường nghiên cứu về tác chiến đa miền, tác chiến không gian mạng, tác chiến thông tin, tác chiến điện tử, tác chiến trong môi trường đô thị, tác chiến phi tiếp xúc và tổ chức, sử dụng lực lượng trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao. Chú trọng đào tạo phương pháp luận nghiên cứu khoa học quân sự, tổng kết thực tiễn chiến tranh và huấn luyện; giúp học viên sau đại học có khả năng phát hiện vấn đề mới, xây dựng giả thuyết khoa học và giải quyết các vấn đề thực tiễn quân sự đặt ra hiện nay. Tiếp tục chuẩn hóa đầu ra theo hướng đề cao năng lực nghiên cứu khoa học độc lập, năng lực tham mưu, đề xuất và năng lực vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn công tác tại đơn vị.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn khoa học

Tiếp tục quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ và năng lực nghiên cứu khoa học, uy tín học thuật cao. Tăng cường bồi dưỡng kinh nghiệm thực tiễn cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ hướng dẫn thông qua việc tham quan, nghiên cứu học tập, luân chuyển thực tế và tham gia vào các đề tài cấp ngành, cấp Bộ Quốc phòng. Nâng cao trách nhiệm của cán bộ hướng dẫn khoa học, coi chất lượng luận văn, luận án của học viện sau đại học là tiêu chí đánh giá năng lực, uy tín khoa học và phẩm chất nghề nghiệp của người hướng dẫn. Xây dựng cơ chế khuyến khích, đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ nhà giáo, nhà khoa học có nhiều đóng góp trong công tác đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học.

Thứ tư, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác quản lý đào tạo sau đại học theo hướng chuẩn hóa, số hóa, minh bạch

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định về đào tạo sau đại học theo hướng chặt chẽ, khoa học, phù hợp với đặc thù quân sự và tiếp cận chuẩn mực đào tạo sau đại học hiện đại. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đào tạo: xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ học viên, đề tài luận văn, luận án, tiến độ nghiên cứu, đánh giá kết quả học tập và nghiên cứu một cách đồng bộ, chính xác, minh bạch. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng đào tạo sau đại học ở tất cả các khâu: tuyển sinh, tổ chức giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu, phản biện, đánh giá và bảo vệ luận văn, luận án; kiên quyết chống biểu hiện hình thức, nể nang, hạ thấp yêu cầu học thuật.

Thứ năm, gắn đào tạo sau đại học với nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn

Đào tạo sau đại học phải được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với hoạt động nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn quân sự. Vì vậy, định hướng đề tài luận văn, luận án phải bám sát các vấn đề lớn, cấp bách của thực tiễn xây dựng Quân đội và nghệ thuật quân sự Việt Nam trong điều kiện tác chiến hiện đại. Gắn hoạt động học tập, nghiên cứu của học viên sau đại học với các đề tài khoa học cấp Học viện, cấp ngành và cấp Bộ Quốc phòng; coi đây là môi trường thuận lợi để rèn luyện năng lực nghiên cứu khoa học thực chất. Tăng cường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài quân đội để học viên sau đại học có điều kiện tham quan, khảo sát thực tế, tổng kết kinh nghiệm chiến đấu, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, nghiên cứu khoa học.

N.V.H

Tài liệu tham khảo

- Quân ủy Trung ương, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, Hà Nội, 2025.

- Đảng ủy Học viện Lục quân, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Học viện Lục quân lần thứ XIV nhiệm kỳ 2025 - 2030, Lâm Đồng, 2025.

- Chi bộ Phòng Sau đại học/Học viện Lục quân, Nghị quyết Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2025 - 2030, Lâm Đồng, 2025.