Hào khí Tây Sơn và sức mạnh của tri thức, cảm nhận về cuốn sách ‘‘Quang Trung - Nguyễn Huệ với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa’’

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn:

‘‘Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam’’.

Trong hành trình tìm về cội nguồn và những chiến công hiển hách của cha ông, chúng tôi - những cán bộ, giảng viên Khoa Chiến dịch đã may mắn được tiếp cận cuốn sách ‘‘Quang Trung - Nguyễn Huệ với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa’’ do Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam - Bộ Quốc phòng biên soạn và xuất bản năm 1992. Nội dung cuốn sách không chỉ tái hiện một cách hào hùng, chân thực và khoa học về một trong những chiến công vĩ đại nhất lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, mà còn khơi gợi trong mỗi cán bộ, giảng viên Khoa Chiến dịch những nhận thức sâu sắc về giá trị của sách và văn hóa đọc đối với việc bồi dưỡng nhân cách, tư duy quân sự trong thời đại mới.

Từ bao đời nay, sách luôn được coi là kho tàng tri thức vô giá của nhân loại, là chiếc cầu nối xuyên không gian và thời gian, đưa con người tiếp cận tri thức nhân loại. Trong đời sống, sách là người thầy vĩ đại, người bạn tâm giao giúp chúng ta nuôi dưỡng tâm hồn, thấu hiểu nhân tình thế thái. Trong học tập và công tác, sách cung cấp nền tảng lý luận, phương pháp luận khoa học và những bài học kinh nghiệm thực tiễn quý báu.

Văn hóa đọc, hiểu một cách toàn diện, không chỉ là thói quen cầm một cuốn sách lên để đọc, mà là thái độ trân trọng tri thức, là kỹ năng tiếp nhận, chắt lọc và chuyển hóa thông tin thành giá trị sống. Trong kỷ nguyên công nghệ số bùng nổ, khi con người dễ dàng bị cuốn vào những thông tin nhanh, rời rạc và hời hợt, thì văn hóa đọc lại càng chứng minh vai trò tối quan trọng của nó. Việc đắm mình vào những trang sách giúp chúng ta rèn luyện khả năng tập trung, tư duy phản biện và năng lực cảm thụ sâu sắc. Một cá nhân có văn hóa đọc sẽ luôn biết cách tự học, tự làm mới mình, từ đó nâng cao hiệu quả công tác và không ngừng hoàn thiện bản thân. Đọc những cuốn sách lịch sử chính là cách để chúng ta "đứng trên vai những người khổng lồ", mượn nhãn quan của tiền nhân để soi rọi những thách thức của thời đại mới.

Cuốn sách ‘‘Quang Trung - Nguyễn Huệ với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa’’ là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam. Nội dung chính của tác phẩm xoay quanh bối cảnh lịch sử đầy biến động của nước ta cuối thế kỷ XVIII và sự trỗi dậy của phong trào nông dân Tây Sơn, đỉnh cao là cuộc kháng chiến chống 29 vạn quân Thanh xâm lược vào mùa Xuân năm Kỷ Dậu (1789).

Dưới ngòi bút phân tích khoa học và logic, cuốn sách đã tái hiện sinh động:

Bối cảnh lịch sử phức tạp: Khi nhà Lê suy tàn, cuối năm 1788, vua Lê Chiêu Thống "cõng rắn cắn gà nhà", rước 29 vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tràn vào bờ cõi nước ta. Đất nước đứng trước họa diệt vong.

Tầm nhìn chiến lược và quyết định lên ngôi: Đứng trước vận mệnh nguy nan của dân tộc, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ đã quyết định lên ngôi Hoàng đế (lấy Hiệu là Quang Trung) nhằm chính vị Hiệu, quy tụ lòng dân, hội sư xuất quân ra Bắc.

Nghệ thuật hành quân thần tốc: Cuốn sách phân tích cực kỳ chi tiết về cuộc hành quân lịch sử từ Phú Xuân (Huế) ra Bắc. Tác giả làm rõ cách Nguyễn Huệ tổ chức đội hình "cứ ba người một toán, hai người cáng một người đi", kết hợp với di chuyển bằng thuyền, vừa hành quân vừa tuyển thêm quân, tiến hành duyệt binh ở Nghệ An và truyền lửa cho hàng vạn binh sĩ qua lời hịch vang dội:

‘‘Đánh cho để dài tóc

Đánh cho để đen răng

Đánh cho nó chích luân bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn

Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ.’’

Vua Quang Trung

Nghệ thuật quân sự đỉnh cao: Cuốn sách miêu tả chi tiết các trận đánh then chốt tại Gián Khẩu, Hà Hồi, Ngọc Hồi và Đống Đa. Cách Quang Trung sử dụng nghệ thuật nghi binh, đánh dập đầu, tiến công dồn dập, kết hợp các binh chủng (tượng binh, bộ binh, pháo binh) tạo nên sức mạnh áp đảo, khiến 29 vạn quân Thanh bị đập tan chỉ trong vòng 5 ngày đêm (từ đêm 30 Tết đến trưa mùng 5 Tết).

Khác với những tác phẩm văn học lịch sử mang nặng tính dã sử hay tiểu thuyết hóa, cuốn sách của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam mang một giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc.

Về mặt giá trị lịch sử và quân sự: Tác giả đã cung cấp cho người đọc cách nhìn khách quan, đa chiều dựa trên các tư liệu lịch sử chính thống, kết hợp với nhãn quan của khoa học quân sự hiện đại. Cuốn sách không chỉ ngợi ca, mà còn mổ xẻ ‘‘tại sao chiến thắng lại diễn ra nhanh chóng đến vậy’’. Đó là sự xuất sắc trong nghệ thuật chiến tranh nhân dân, nghệ thuật nắm bắt thời cơ (đánh vào lúc quân địch đang chủ quan ăn Tết), nghệ thuật tổ chức hậu cần và tâm lý chiến.

Thông điệp của tác giả: Thông qua việc khắc họa hình tượng người anh hùng áo vải cờ đào Quang Trung - Nguyễn Huệ, nhóm tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sức mạnh của lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Một dân tộc dù nhỏ bé, nhưng nếu có một đường lối đúng đắn, một bộ chỉ huy sáng suốt và sự đồng lòng của toàn dân thì hoàn toàn có thể đánh bại mọi kẻ thù xâm lược to lớn. Đồng thời, cuốn sách cũng tôn vinh vai trò của cá nhân lãnh đạo kiệt xuất lịch sử: Nguyễn Huệ không chỉ là một vị tướng dũng cảm trên sa trường, mà còn là một nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà quân sự lỗi lạc với tầm nhìn vượt thời đại.

Việc đọc và nghiền ngẫm cuốn sách đã mang lại cho chúng tôi những chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và phương pháp luận:

Nâng cao nhận thức và bồi dưỡng nhân cách: Cuốn sách thắp lên trong chúng tôi niềm tự hào dân tộc mãnh liệt. Hình ảnh vua Quang Trung cưỡi voi xông pha giữa lửa đạn, áo bào sạm đen khói thuốc súng tiến vào Thăng Long là biểu tượng tuyệt đẹp của lòng dũng cảm, tinh thần xả thân vì nước. Từ đó, chúng tôi - mỗi cán bộ, giảng viên Khoa Chiến dịch luôn dặn mình phải sống có trách nhiệm hơn với Tổ quốc, bồi dưỡng cho mình bản lĩnh kiên cường, không lùi bước trước khó khăn.

Hình thành phương pháp tư duy khoa học: Cách các nhà sử học quân sự phân tích chiến dịch giúp chúng tôi học được phương pháp tư duy logic: nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ (thiên thời, địa lợi, nhân hòa), phân tích điểm mạnh - điểm yếu của ta và địch, từ đó đề ra chiến lược phù hợp. Sự quyết đoán của vua Quang Trung trong việc lựa chọn thời cơ ‘‘tiên phát chế nhân’’ (đánh trước để giành lợi thế) đã trang bị cho thế hệ cán bộ, giảng viên chúng tôi hôm nay bài học về sự nhạy bén trong phân tích tình huống thực tiễn.

Xây dựng thói quen tự học: Cuốn sách là một minh chứng cho thấy lịch sử không khô khan như những con số, ngày, tháng. Nó khơi gợi trí tò mò, thúc đẩy chúng tôi tiếp tục tự tìm tòi, tra cứu thêm các tư liệu về triều đại Tây Sơn, về các danh tướng thời bấy giờ. Thói quen đọc sách lịch sử dần trở thành một nhu cầu tự thân, giúp chúng tôi không ngừng mở rộng vốn hiểu biết.

Những bài học từ cuốn sách không chỉ dừng lại ở quá khứ mà hoàn toàn có thể ứng dụng vào thực tiễn học tập và công tác hiện nay của mỗi cá nhân:

Tinh thần ‘‘Thần tốc, táo bạo, bất ngờ’’: Trong môi trường học tập, công tác, bài học về cuộc hành quân thần tốc, táo bạo, bất ngờ của đạo quân Tây Sơn nhắc nhở chúng tôi về việc tối ưu hóa thời gian, làm việc có kế hoạch, dứt khoát và luôn chủ động nắm bắt cơ hội. Khi được giao nhiệm vụ, cần phải quán triệt và thực hiện nhanh chóng, chính xác.

Nghệ thuật ‘‘Bạch Đằng rực lửa’’ và sự chuẩn bị kỹ lưỡng: Chiến thắng không đến từ sự may mắn. Vua Quang Trung chiến thắng vì ông đã nắm chắc tình hình địch, ta; tổ chức chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, nhất là tổ chức sử dụng lực lượng và bảo đảm hậu cần. Trong công tác, sự chuẩn bị chu đáo về kiến thức, kỹ năng và trình độ chuyên môn là yếu tố quyết định; đồng thời, phải có tinh thần vượt khó vươn lên, khắc phục khó khăn, vượt qua thử thách, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Sức mạnh của tinh thần đoàn kết: Đạo quân Tây Sơn có thể đánh đâu thắng đó là nhờ sự đồng lòng từ tướng tới quân. Trong một tổ chức hay cơ quan, đơn vị, việc xây dựng tinh thần đoàn kết, thống nhất, luôn biết đặt lợi ích của tập thể lên trên hết, sẵn sàng chia sẻ khó khăn, đồng thuận vì mục tiêu chung là khâu then chốt để tạo nên sức mạnh tập thể vững chắc, sẵn sàng đương đầu với mọi "đạo quân xâm lược".

Gấp lại cuốn sách ‘‘Quang Trung - Nguyễn Huệ với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa’’ chúng tôi nhận ra rằng, để lịch sử dân tộc thực sự sống mãi, để hào khí của cha ông tiếp thêm sức mạnh cho thế hệ trẻ, chúng ta cần phát triển mạnh mẽ hơn nữa văn hóa đọc, đặc biệt là đọc sách về lịch sử.

‘‘Mỗi cuốn sách là một ngọn đuốc thắp sáng trí tuệ. Hãy biến việc đọc sách trở thành hơi thở của cuộc sống’’.

Để làm được điều này, chúng ta cần:

Đối với cá nhân: Mỗi người hãy dành một ít thời gian mỗi ngày để rời xa màn hình điện thoại, đắm chìm vào những trang sách. Hãy đọc với một tâm thế chủ động, ghi chép lại những điều tâm đắc và đặt ra những câu hỏi phản biện.

Đối với gia đình và đơn vị: Cần xây dựng những ‘‘tủ sách gia đình’’, ‘‘góc đọc sách không gian mở’’ tại cơ quan, đơn vị. Thay vì ép buộc, hãy truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ bằng cách tổ chức các buổi tọa đàm, chia sẻ về những cuốn sách hay, biến những trang sử thành những câu chuyện sống động, gần gũi với thời đại.

Đối với cộng đồng: Lan tỏa phong trào ‘‘Mỗi người một cuốn sách’’, khuyến khích các hình thức tặng sách thay cho những món quà vật chất. Các cơ quan chuyên môn như Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam cần tiếp tục xuất bản những tác phẩm về nghệ thuật quân sự có chất lượng, có hình thức trình bày hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu đọc của giới trẻ ngày nay.

Có thể khẳng định rằng, ‘‘Quang Trung - Nguyễn Huệ với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa’’ không đơn thuần là một tác phẩm lịch sử quân sự, mà là một bản hùng ca bất diệt bằng chữ. Cuốn sách là một tài sản vô giá giúp thế hệ hôm nay hiểu được giá trị của độc lập, tự do, hiểu được tư duy quân sự, trí tuệ vĩ đại của các bậc tiền nhân. Đọc cuốn sách, ta không chỉ học được nghệ thuật đánh giặc giữ nước, mà còn học được cách làm người, cách rèn luyện tư duy và ý chí vươn lên. Văn hóa đọc, khi được gắn liền với ý thức tìm về cội nguồn dân tộc, sẽ tạo ra một sức mạnh tinh thần to lớn, là hành trang vững chắc để mỗi người Việt Nam tự tin hội nhập và xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, hạnh phúc./.

P.Đ.T