Vận dụng quan điểm Đại hội XIV của Đảng về xây dựng thế trận lòng dân vững chắc vào giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh tại Học viện Lục quân hiện nay
Trong suốt lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn khẳng định một chân lý mang tính quy luật: Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc bắt nguồn từ nhân dân, vì nhân dân và do nhân dân. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh rằng khi “lòng dân” được củng cố, khơi dậy và phát huy đúng hướng, sẽ tạo thành sức mạnh vô địch, làm nên những thắng lợi mang tầm vóc thời đại. Trước bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân ngày càng trở nên cấp thiết. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: xây dựng “thế trận lòng dân vững chắc” là một trong những nội dung trọng yếu nhằm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đây không chỉ là định hướng chiến lược mà còn là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo trong quân đội, trong đó có hoạt động giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh tại Học viện Lục quân.
“Thế trận lòng dân” được hiểu là sự hội tụ của niềm tin, ý chí, tinh thần đoàn kết và sự đồng thuận của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và vai trò nòng cốt của Quân đội, Công an trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Đây là nền tảng chính trị, tinh thần vững chắc của nền quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; gắn kết chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh; phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, đặt ra yêu cầu phải chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các yếu tố có thể làm suy giảm niềm tin của nhân dân, bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội trong mọi tình huống. Điểm mới trong quan điểm của Đại hội XIV là sự nhấn mạnh đến việc xây dựng thế trận lòng dân không chỉ trong điều kiện chiến tranh mà ngay trong thời bình, coi đây là yếu tố quyết định để tạo thế và lực cho đất nước. Điều đó đòi hỏi công tác giáo dục - đào tạo trong quân đội phải chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang hình thành nhận thức chính trị sâu sắc, bồi dưỡng niềm tin và trách nhiệm đối với nhân dân.
Môn Giáo dục quốc phòng - an ninh giữ vai trò quan trọng trong đào tạo tại Học viện Lục quân, góp phần trang bị kiến thức, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và tư duy quân sự cho học viên.Thông qua môn học, học viên nhận thức rõ mối quan hệ quân - dân và vai trò quyết định của “thế trận lòng dân”, từ đó khẳng định: sức mạnh bảo vệ Tổ quốc không chỉ từ vũ khí, trang bị mà còn từ sự ủng hộ, tham gia của nhân dân. Đây là cơ sở để vận dụng hiệu quả vào thực tiễn công tác, góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc. Để đưa quan điểm của Đại hội XIV của Đảng về xây dựng thế trận lòng dân vào thực tiễn giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh, Học viện Lục quân đã triển khai đồng bộ nhiều nội dung và giải pháp mang tính hệ thống, trong đó tập trung vào một số hướng chủ yếu sau:
Đại hội XIV của Đảng - phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc
Thứ nhất, thường xuyên đổi mới nội dung giảng dạy theo hướng gắn lý luận với thực tiễn.
Đây là yêu cầu có tính nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng nhận thức của học viên. Việc cập nhật đầy đủ, kịp thời các nội dung trong Văn kiện Đại hội XIV và các nghị quyết, chỉ thị của Đảng không chỉ nhằm bảo đảm tính chính xác về mặt chính trị mà còn giúp bài giảng luôn bám sát yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc “cập nhật” thì chưa đủ, mà phải chuyển hóa các quan điểm đó thành những nội dung giảng dạy cụ thể, có khả năng liên hệ trực tiếp với thực tiễn hoạt động quân sự. Trên cơ sở đó, giảng viên cần tăng cường phân tích các vấn đề thực tiễn như xây dựng khu vực phòng thủ, công tác dân vận, đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ… dưới góc nhìn của xây dựng “thế trận lòng dân”. Thông qua việc gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, học viên không chỉ hiểu đúng bản chất của vấn đề mà còn nhận thức rõ rằng “lòng dân” không phải là khái niệm trừu tượng, mà là một nhân tố hiện hữu, có thể xây dựng, củng cố và phát huy trong từng nhiệm vụ cụ thể của quân đội.
Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tư duy của học viên.
Trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đào tạo không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức mà còn phải hình thành năng lực tư duy độc lập, khả năng phân tích và xử lý tình huống. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy cần hướng tới khắc phục lối truyền thụ một chiều, tăng cường các hình thức dạy học tích cực như thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, mô phỏng kịch bản quốc phòng - an ninh. Đặc biệt, việc xây dựng các tình huống giả định có yếu tố “lòng dân” (như xử lý điểm nóng xã hội, kết hợp quân - dân trong tình huống khẩn cấp, giải quyết các vấn đề phức tạp về an ninh - chính trị ở cơ sở…) sẽ giúp học viên được đặt vào vai trò người chỉ huy trong môi trường gần với thực tiễn. Quá trình này không chỉ rèn luyện tư duy phản biện mà còn giúp học viên hình thành khả năng đưa ra quyết định phù hợp, biết cân nhắc hài hòa giữa yêu cầu quân sự và yếu tố chính trị - xã hội.
Thứ ba, chủ động gắn giảng dạy với hoạt động thực hành, diễn tập nhằm “hiện thực hóa” nhận thức về thế trận lòng dân.
Một trong những hạn chế phổ biến trong đào tạo là khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn. Do đó, việc gắn nội dung giảng dạy với hoạt động thực hành, diễn tập có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc củng cố và kiểm nghiệm nhận thức của học viên. Thông qua các buổi diễn tập chỉ huy - tham mưu, các chuyến tham quan thực tế tại địa phương, học viên có điều kiện trực tiếp quan sát và tham gia vào quá trình xây dựng khu vực phòng thủ, phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng - an ninh. Việc lồng ghép nội dung công tác dân vận, xây dựng cơ sở chính trị địa phương trong các hoạt động này sẽ giúp học viên nhận thức sâu sắc hơn rằng: Sức mạnh của thế trận quốc phòng không chỉ nằm ở lực lượng vũ trang mà còn bắt nguồn từ sự đồng thuận, ủng hộ và tham gia tích cực của nhân dân. Đây chính là cơ sở để chuyển hóa tri thức thành năng lực hành động trong thực tiễn công tác sau này.
Thứ tư, phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên, lực lượng nòng cốt trong định hướng nhận thức và truyền thụ giá trị “lòng dân”.
Chất lượng giảng dạy phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ giảng viên, không chỉ ở trình độ chuyên môn mà còn ở bản lĩnh chính trị, kinh nghiệm thực tiễn và phương pháp sư phạm. Trong giảng dạy nội dung liên quan đến thế trận lòng dân, giảng viên không chỉ đơn thuần truyền đạt kiến thức mà còn đóng vai trò định hướng tư tưởng, bồi dưỡng niềm tin và khơi dậy trách nhiệm của học viên đối với nhân dân. Do đó, đội ngũ giảng viên cần không ngừng nâng cao trình độ lý luận, thường xuyên cập nhật tình hình thực tiễn, đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, khoa học và phù hợp với đối tượng đào tạo. Bên cạnh đó, việc nêu gương về phẩm chất, tác phong và tinh thần trách nhiệm của giảng viên cũng là yếu tố quan trọng góp phần lan tỏa giá trị “gắn bó với nhân dân” tới học viên.
Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả truyền tải nội dung về thế trận lòng dân.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy là xu thế tất yếu, góp phần đổi mới phương thức truyền đạt và nâng cao chất lượng đào tạo. Việc sử dụng các phần mềm mô phỏng, hệ thống sa bàn số, học liệu điện tử… không chỉ giúp tái hiện các tình huống quốc phòng - an ninh một cách trực quan, sinh động mà còn tạo điều kiện để học viên chủ động tiếp cận kiến thức theo nhiều chiều khác nhau. Đặc biệt, công nghệ cho phép xây dựng các kịch bản mô phỏng phức hợp, trong đó yếu tố “lòng dân” được đặt trong mối quan hệ tương tác với các yếu tố quân sự, chính trị, xã hội. Qua đó, giúp học viên nhận thức toàn diện hơn về vai trò của nhân dân trong bảo vệ Tổ quốc, đồng thời rèn luyện khả năng tư duy hệ thống và thích ứng với môi trường tác chiến hiện đại.
Xây dựng thế trận lòng dân vững chắc là yêu cầu mang tính chiến lược trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Việc vận dụng quan điểm của Đại hội XIV của Đảng vào giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh tại Học viện Lục quân không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo nền tảng vững chắc để xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn và ý thức gắn bó mật thiết với nhân dân. Trong thời gian tới, cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, gắn với thực tiễn; đồng thời phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ trong đào tạo. Qua đó, góp phần đào tạo những cán bộ Quân đội có đủ phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới./.
