Từ đổi mới sáng tạo đến bảo vệ tài sản trí tuệ: Hành trình từ ngày 21/4 đến ngày 26/4/2026

1. Mối liên kết mật thiết: từ “ý tưởng” đến “tài sản”

Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới (21/4) được Liên hợp quốc chọn nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của đổi mới sáng tạo trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu, từ xóa đói giảm nghèo đến phát triển bền vững. Đó là ngày tôn vinh những bộ óc tư duy khác biệt, những con người dám thách thức lối mòn để tạo ra cái mới.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo sẽ trở nên mong manh nếu thiếu đi một cơ chế bảo vệ. Đó chính là lý do Công ước thành lập Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới có hiệu lực từ ngày 26/4/1970, và cũng là lý do để Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) thông qua đề xuất về thiết lập một ngày dành riêng cho sở hữu trí tuệ tại kỳ họp thứ 24, khóa họp thường kỳ lần thứ 14 từ ngày 20 đến ngày 29/9/1999. Sau khi WIPO thông qua, năm 2000 là năm đầu tiên cả thế giới tổ chức Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4. Kể từ đó, ngày 26/4 là dấu mốc tuyên truyền để chúng ta hiểu rằng: Quyền sở hữu trí tuệ (Sở hữu trí tuệ) không chỉ là những văn bản luật khô khan, mà là công cụ then chốt để biến ý tưởng sáng tạo thành lợi thế kinh tế, khẳng định giá trị của tác giả, nhà phát minh và doanh nghiệp. Sự kết nối giữa hai ngày này tạo thành một quy trình hoàn hảo: Sáng tạo à Đổi mới à Bảo hộ à Thúc đẩy phát triển.

2. Bức tranh Sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trên phạm vi toàn cầu, Sở hữu trí tuệ (SHTT) đang trở thành “đơn vị tiền tệ” mới trong nền kinh tế tri thức. Chúng ta đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ của các hoạt động Sở hữu trí tuệ:

Chuyển đổi số và AI: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra những thách thức mới về bản quyền và quyền sở hữu các tác phẩm do máy tính tạo ra. WIPO và các quốc gia đang nỗ lực xây dựng khung pháp lý để cân bằng giữa việc khuyến khích phát triển công nghệ và bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo thực thụ.

Hướng tới phát triển bền vững: Các bằng sáng chế về công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và vật liệu mới đang chiếm ưu thế trong các đăng ký sở hữu trí tuệ quốc tế, thể hiện cam kết của nhân loại trong việc giải quyết biến đổi khí hậu.

Hợp tác quốc tế: Việc hài hòa hóa các quy định Sở hữu trí tuệ qua các hiệp định như Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền Sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPS) đang giúp các quốc gia dễ dàng hơn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ xuyên biên giới, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các startup toàn cầu.

3. Hoạt động Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam - những bước tiến chiến lược

Tại Việt Nam, nhận thức về SHTT đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trong những năm gần đây, đặc biệt là khi nhận được sự chỉ đạo sát sao từ cấp cao nhất. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia chính là kim chỉ nam, mở ra một chương mới cho hoạt động này.

Sở hữu trí tuệ là nền tảng của đột phá quốc gia: Nghị quyết 57-NQ/TW đã khẳng định rõ ràng: khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt cho sự phát triển bền vững. Trong đó, bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ không chỉ là vấn đề pháp lý mà là "tài sản chiến lược" để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết nhấn mạnh việc tháo gỡ các rào cản thể chế, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các ý tưởng sáng tạo được hình thành, bảo hộ và thương mại hóa.

Xây dựng văn hóa Sở hữu trí tuệ từ chiến lược của Đảng: Kể từ khi Nghị quyết 57-NQ/TW được ban hành, hoạt động SHTT không còn bó hẹp trong lĩnh vực quản lý nhà nước đơn thuần mà đã lan tỏa mạnh mẽ vào các lĩnh vực kinh tế số và chuyển đổi số. Việc này gắn liền với chủ trương của Đảng về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, nơi mỗi doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cá nhân đều được khuyến khích tạo lập và bảo vệ quyền Sở hữu trí tuệ.

Đổi mới sáng tạo trong cộng đồng: Nhờ sự thúc đẩy từ Nghị quyết, việc đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu của người Việt Nam đang tăng trưởng ổn định. Các cơ quan quản lý đang đẩy nhanh việc xây dựng các cơ chế, chính sách đặc biệt để hỗ trợ các startup và các đơn vị nghiên cứu - biến quyền SHTT thành “đòn bẩy” để chiếm lĩnh thị trường và khẳng định vị thế công nghệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Thực thi quyền SHTT trong kỷ nguyên số: Với sự định hướng từ Nghị quyết 57, các hoạt động thực thi SHTT đang được hiện đại hóa nhanh chóng. Việc ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý và thực thi quyền SHTT giúp việc đăng ký, thẩm định và xử lý vi phạm trên không gian mạng trở nên minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả hơn, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho các chủ thể sáng tạo.

Mới đây, chiều ngày 22/4, tại Phủ Chủ tịch, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Lee Jae Myung đã cùng chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác giữa hai nước Việt Nam và Hàn Quốc. Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các đối tác Hàn Quốc đã ký kết một số văn kiện quan trọng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Về lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Bản ghi nhớ về tăng cường hợp tác giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc hướng tới hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, hai bên sẽ đẩy mạnh thương mại hóa tài sản trí tuệ và phát triển nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo, hợp tác chuyên môn.

4. Sức sáng tạo và bảo hộ trí tuệ trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Trong môi trường Quân đội nhân dân Việt Nam, khái niệm “Sáng tạo” và “Bảo hộ trí tuệ” mang những đặc thù riêng, gắn liền với nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện và hiện đại hóa quân đội.

Vai trò của sáng tạo trong quân đội

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu hiện đại hóa quân đội đòi hỏi sự đổi mới không ngừng. Từ các đơn vị kỹ thuật, hậu cần đến các học viện, nhà trường, hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật đã trở thành phong trào sâu rộng. Những giải pháp này không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách, tối ưu hóa khí tài mà còn nâng cao đáng kể sức mạnh chiến đấu của đơn vị.

Hoạt động Sở hữu trí tuệ trong Quân đội

Phong trào “Tuổi trẻ sáng tạo”: Đây là môi trường lý tưởng để các sĩ quan trẻ, đoàn viên thanh niên Quân đội phát huy trí tuệ. Rất nhiều đề tài, sáng kiến đạt giải cao không chỉ dừng lại ở mô hình thi đua mà đã được áp dụng hiệu quả vào thực tiễn huấn luyện và bảo dưỡng vũ khí, trang bị kỹ thuật.

Bảo hộ tài sản trí tuệ quân sự: Quân đội ta ngày càng chú trọng đến việc xác lập quyền Sở hữu trí tuệ đối với các công trình nghiên cứu, các sản phẩm công nghệ quốc phòng. Điều này vô cùng quan trọng để bảo mật thông tin, bảo vệ các giải pháp kỹ thuật mang tính chiến lược, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các đơn vị công nghiệp quốc phòng khai thác và phát triển các sản phẩm “lưỡng dụng” (phục vụ cả quốc phòng và dân sinh).

Đào tạo và nâng cao nhận thức: Các học viện, nhà trường quân đội đang tích cực đưa nội dung về Sở hữu trí tuệ vào chương trình đào tạo kỹ sư quân sự, nghiên cứu viên. Việc này giúp đội ngũ cán bộ quân đội không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có tư duy pháp lý, biết cách bảo vệ “chất xám” của chính mình và của tập thể.

Quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trước yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, Nghị quyết 3488-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương xác định mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với các mục tiêu đột phá, mũi nhọn, triển khai thực hiện quyết liệt, đồng bộ nhằm chuyển đổi toàn diện phương thức quản lý, chỉ huy, điều hành trên cơ sở phát huy tinh thần chủ động sáng tạo, tự lực, tự cường, huy động tối đa tiềm lực nội tại của Quân đội. Nghị quyết 3488-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương chính là “kim chỉ nam”, đồng thời là “động lực” thúc đẩy hoạt động sáng tạo và Sở hữu trí tuệ trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nếu ngày 21/4 là lời khẳng định về khát vọng vươn lên, về sức mạnh của trí tuệ Việt Nam trong dòng chảy thế giới, thì ngày 26/4 chính là lời nhắc nhở về trách nhiệm của chúng ta trong việc trân trọng và bảo vệ những giá trị đó.

Đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội nhân dân Việt Nam, việc không ngừng đổi mới sáng tạo, gắn liền với nâng cao nhận thức về Sở hữu trí tuệ, chính là cách thiết thực nhất để góp phần xây dựng Quân đội “Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”. Hãy để mỗi sáng kiến, mỗi công trình nghiên cứu không chỉ là những con số trên giấy, mà trở thành những “tài sản” góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc, đồng thời đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời đại số./.

N.T.S