Một số bài học kinh nghiệm về nghệ thuật sử dụng pháo binh trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử

Lực lượng tham gia chiến dịch gồm 15 sư đoàn, 1 lữ đoàn và 4 trung đoàn bộ binh; 20 lữ đoàn, trung đoàn và 8 tiểu đoàn pháo binh; 3 lữ đoàn, trung đoàn và 6 tiểu đoàn tăng thiết giáp; 8 lữ đoàn, trung đoàn và 2 tiểu đoàn đặc công; 1 trung đoàn tên lửa; một bộ phận không quân, hải quân cùng lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân trên địa bàn chiến dịch. Về địch có Quân đoàn 3, Sư đoàn thủy quân lục chiến, 2 lữ đoàn dù, 1 lữ đoàn kỵ binh thiết giáp, 3 liên đoàn biệt động quân, 19 tiểu đoàn pháo binh, 800 máy bay, 862 tàu hải quân cùng lực lượng bảo an, cảnh sát, phòng vệ dân sự; chúng tổ chức phòng thủ thành 3 tuyến vòng ngoài (cách trung tâm Sài Gòn từ 30 đến 50km), ven đô và nội đô.

Từ ngày 26 đến 28/4 ta đột phá tuyến phòng thủ vòng ngoài, đánh chiếm nhiều mục tiêu quan trọng (Long Thành, Trảng Bom, Nhơn Trạch, Bà Rịa…), cắt đứt hoàn toàn Đường 4 từ Sài Gòn đi các tỉnh miền Tây; chế áp, làm tê liệt các sân bay Biên Hòa, Tân Sơn Nhất. Ngày 29/4 ta tiêu diệt các tập đoàn phòng ngự chủ yếu của địch ở vòng ngoài và vùng ven, đánh chiếm các căn cứ Nước Trong, Long Bình, Thành Tuy Hạ, Đồng Dù, Hậu Nghĩa.... Sáng 30/4, tổng công kích vào nội thành Sài Gòn, nhanh chóng thọc sâu đánh chiếm các mục tiêu then chốt (sân bay Tân Sơn Nhất, Bộ Tổng tham mưu, Biệt khu Thủ Đô, Tổng nha cảnh sát…); 11 giờ 30 phút chiếm dinh Độc Lập, bắt sống toàn bộ nội các chính quyền Sài Gòn, buộc tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, chiến dịch toàn thắng.

Chiến dịch Hồ Chí Minh đã diễn ra cách đây 51 năm, nhưng những bài học kinh nghiệm quý giá về nghệ thuật tác chiến chiến dịch nói chung, nghệ thuật sử dụng pháo binh nói riêng vẫn còn nguyên giá trị. Những bài học đó cần được tiếp tục nghiên cứu, vận dụng linh hoạt, sáng tạo trong những điều kiện mới của cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, đó là:

Thứ nhất, cơ động pháo binh nhanh, hình thành thế trận pháo binh liên hoàn, vững chắc, chi viện cho bộ đội binh chủng hợp thành tạo thế, chia cắt, cô lập địch

Sau khi mất Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, lực lượng còn lại của địch dồn về xung quanh Sài Gòn. Tính đến ngày 20/4/1975, pháo binh địch có 125 trận địa với 512 khẩu pháo. Vì vậy, theo lệnh điều động của Bộ Tổng Tham mưu, các trung, lữ đoàn pháo binh chủ lực thuộc lực lượng dự bị chiến lược của Bộ và pháo binh Quân đoàn 1, 2, 3 "thần tốc" tiến về Sài Gòn - Gia Định. Với mệnh lệnh “Thần tốc, thần tốc hơn nữa; táo bạo, táo bạo hơn nữa; tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng”, trong thế chiến lược và cục diện chiến tranh có lợi, đã tạo điều kiện để tất cả các đơn vị pháo binh tham gia chiến dịch hành quân nhanh, tới đích an toàn, hoàn thành mọi công tác chuẩn bị trước giờ mở màn chiến dịch. Điều này đã làm cho địch bất ngờ hoàn toàn, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp, nhanh chóng giành thắng lợi.

Để tạo thế cho các quân đoàn chủ lực cơ động và triển khai áp sát Sài Gòn. Từ ngày 14 tháng 4, Đại đội 26 (Tiểu đoàn 21) với 3 khẩu pháo 130mm đặt trận địa bắn ở Hiếu Liêm và 300 viên đạn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, làm tê liệt hoàn toàn Sân bay Biên Hoà trong suốt 11 ngày đêm. Mặt khác, ta đã đưa pháo xe kéo vào bố trí ở vùng đồng lầy dọc theo Quốc lộ 4, chi viện cho Đoàn 232 tiêu diệt địch ở hướng Nam; đưa 91 khẩu pháo các loại chi viện cho Sư đoàn bộ binh 5 đánh Tân An, cắt Quốc lộ 4; trên tất cả các hướng tiến công đều có hỏa lực pháo binh chi viện trực tiếp cho binh chủng hợp thành tiêu diệt địch ở vòng ngoài, cô lập hoàn toàn nội đô.

Thứ hai, tập trung ưu thế pháo binh hơn địch, bảo đảm đánh nhanh, thắng nhanh

Trong thời gian khoảng 20 ngày, ta đã huy động tập trung một lực lượng pháo binh lớn chưa từng có (hơn 789 khẩu pháo các loại) tham gia chiến dịch. Đây là bước nhảy vọt về quy mô tập trung pháo binh trong phạm vi một chiến dịch. Lực lượng pháo binh toàn chiến dịch có 55 tiểu đoàn với 20 trung (lữ) đoàn và 8 tiểu đoàn pháo độc lập; tổ chức thành 30 cụm pháo binh (3 cụm pháo binh chiến dịch, 6 cụm pháo binh quân đoàn, 12 cụm pháo binh sư đoàn, 9 cụm pháo binh trung đoàn), cùng với pháo binh của các lực lượng hải quân, bộ đội địa phương, dân quân du kích... được bố trí liên hoàn chặt chẽ trên cả năm hướng tiến công.

Đúng 17.00 ngày 26/4/1975, Bộ Chỉ huy Chiến dịch hạ lệnh nổ súng tiến công, Pháo binh Quân đoàn 2 trên hướng Đông và Đông Nam sử dụng 108 khẩu pháo và súng cối, thực hành hỏa lực chuẩn bị 45 phút, sau đó chuyển sang chi viện trực tiếp cho bộ binh, xe tăng đánh chiếm Long Thành, Đức Thạnh, Bà Rịa, Nước Trong. Pháo binh Quân đoàn 4 sử dụng 83 khẩu các loại bắn dồn dập vào Trảng Bom, Hố Nai, Sở chỉ huy Quân đoàn 3 và Sở chỉ huy Sư đoàn không quân ngụy ở Biên Hòa, chi viện cho bộ binh, xe tăng tiến đánh các đơn vị của Sư đoàn bộ binh 18 địch. Pháo binh chiến dịch và pháo binh Quân đoàn 1 tập trung 59 khẩu chi viện trực tiếp cho bộ binh, xe tăng tiến công căn cứ Phú Lợi, cắt Đường 13 không cho Sư đoàn bộ binh 5 ngụy từ Lai Khê lên Sài Gòn. Pháo binh Quân đoàn 3 và Lữ đoàn 38 của Bộ bắn phá các mục tiêu trong căn cứ Đồng Dù, chi viện cho bộ binh đánh cắt Đường 1 và 22. Trên hướng Tây Nam, Đoàn 232 sử dụng 89 khẩu pháo các loại bắn vào Tân An, Thủ Thừa, Tân Hiệp chi viện cho Sư đoàn bộ binh 5, Sư đoàn bộ binh 8 đưa lực lượng ra chốt chặn Đường 4.

03 giờ 00 sáng ngày 28/4, pháo phản lực ĐKB bố trí ở Quới Xuân (hướng Tây Nam) bắn phá dữ dội vào Sân bay Tân Sơn Nhất. Đến rạng sáng ngày 29 tháng 4, pháo 130mm thuộc Lữ đoàn 164, Quân đoàn 2 bố trí ở Nhơn Trạch khống chế, làm cho Sân bay Tân Sơn Nhất bị tê liệt hoàn toàn.

Đặc biệt, trận đánh vào Bộ Tổng tham mưu ngụy đã chứng minh sức mạnh to lớn của hỏa lực pháo binh ta. Đúng 10 giờ 00 ngày 30/4/1975, chỉ với 43 phát đạn pháo 130mm của Lữ đoàn 45, Sở chỉ huy Bộ Tổng tham mưu địch đã hoàn toàn bị chế áp, tạo điều kiện thuận lợi cho bộ binh, xe tăng ta thừa thắng xung phong đánh chiếm các mục tiêu trọng yếu bên trong. 11 giờ 30 phút lá cờ bách chiến, bách thắng của Quân giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, báo hiệu chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng.

Từ thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, pháo binh Việt Nam đã phát huy tốt truyền thống vẻ vang "chân đồng, vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng", tạo đà để thực hiện tốt các nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Sự phát triển bùng nổ của khoa học công nghệ đã và đang làm thay đổi phương thức tác chiến trong các cuộc chiến tranh, xung đột quân sự gần đây trên thế giới. Quân đội ta tiếp tục điều chỉnh tổ chức lực lượng, đặc biệt là sự phát triển của Lực lượng Pháo binh - tên lửa dự bị chiến lược và sự thay đổi về tổ chức, biên chế của lực lượng pháo binh địa phương. Những vấn đề mới, khó về tổ chức, sử dụng, bố trí; tổ chức hỏa lực; cơ động pháo binh đang đặt ra hết sức cấp thiết. Nhận thức rõ điều đó, Cấp ủy, Chỉ huy Khoa Pháo binh đang tích cực đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, trong đó có việc nghiên cứu, biên soạn chiến lệ, phục vụ cho công tác giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học. Những bài học kinh nghiệm đó sẽ được truyền thụ cho các thế hệ học viên, nhất là học viên đào tạo chuyên ngành pháo binh, bảo đảm cho họ có kiến thức toàn diện về khoa học nghệ thuật quân sự, nhạy bén trong tư duy chiến thuật, tiếp cận và làm chủ những trang bị, công nghệ mới, kết hợp chặt chẽ giữa kinh nghiệm truyền thống của cha ông với tinh hoa nghệ thuật quân sự hiện đại, đáp ứng đòi hỏi khách quan về nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và huấn luyện sẵn sàng chiến đấu ở nhà trường và các đơn vị pháo binh - tên lửa trong toàn quân, góp phần thực hiện tốt phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”.

Ôn lại truyền thống vẻ vang của lực lượng lượng pháo binh trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, mỗi cán bộ, giảng viên Khoa Pháo binh, Học viện Lục quân luôn nhận thức sâu sắc những bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật sử dụng pháo binh và luôn tự hào về những vinh quang đó. Đó cũng là niềm cổ vũ động viên, khích lệ và tiếp thêm sức mạnh, ý chí, nghị lực cho mỗi cán bộ, giảng viên Khoa Pháo binh hôm nay tiếp bước nhiệm vụ của thế hệ cha ông đi trước đào tạo ra lớp lớp cán bộ pháo binh trong toàn quân vừa hồng, vừa chuyên góp phần quan trọng xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

N.V.H