Kỷ niệm 91 năm Ngày Thành lập Dân quân tự vệ Việt Nam (28/3/1935 - 28/3/2026) - phát huy vai trò lực lượng vũ trang quần chúng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Ngay từ những năm đầu cách mạng, cùng với sự ra đời và lãnh đạo của Đảng, lực lượng Dân quân tự vệ đã được xây dựng gắn bó chặt chẽ với quần chúng nhân dân, vừa lao động sản xuất, vừa tham gia đấu tranh cách mạng, bảo vệ phong trào và cơ sở cách mạng. Trong cao trào cách mạng 1930 - 1945, Dân quân tự vệ là lực lượng trực tiếp giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ cán bộ, cơ sở của Đảng, tham gia khởi nghĩa giành chính quyền, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thực tiễn đó đã sớm khẳng định vị trí, vai trò không thể thay thế của lực lượng vũ trang quần chúng trong việc huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, Dân quân tự vệ đã phát huy cao độ tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu kiên cường, sáng tạo nhiều hình thức tổ chức và phương thức tác chiến phù hợp với điều kiện từng địa phương. Lực lượng Dân quân tự vệ không chỉ trực tiếp chiến đấu, tiêu hao sinh lực địch, bảo vệ làng xã, hậu phương, giao thông, kho tàng, mà còn phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương, tạo nên sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân. Những hình ảnh “tay cày, tay súng”, “tay búa, tay súng” đã trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần toàn dân đánh giặc, phản ánh sâu sắc bản chất cách mạng và truyền thống anh hùng của Dân quân tự vệ Việt Nam.

Bước vào thời kỳ hòa bình, thống nhất đất nước và đặc biệt trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, lực lượng Dân quân tự vệ tiếp tục được xây dựng theo phương châm “vững mạnh, rộng khắp”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng - an ninh trong tình hình mới. Trước những diễn biến phức tạp của môi trường an ninh truyền thống và phi truyền thống, Dân quân tự vệ luôn là lực lượng tại chỗ, kịp thời tham gia bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, góp phần giữ vững ổn định xã hội ngay từ cơ sở. Qua đó, lực lượng này tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong xây dựng khu vực phòng thủ, củng cố “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trong xây dựng khu vực phòng thủ các cấp, Dân quân tự vệ giữ vai trò nòng cốt trong chuẩn bị lực lượng, xây dựng thế trận, tham gia luyện tập, diễn tập và phối hợp xử trí các tình huống quốc phòng - an ninh. Thông qua hoạt động thực tiễn, lực lượng Dân quân tự vệ không chỉ góp phần nâng cao khả năng phòng thủ địa phương mà còn là cầu nối trực tiếp giữa Quân đội với nhân dân, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa quốc phòng với kinh tế, giữa nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc với nhiệm vụ phát triển đất nước. Chính từ thực tiễn đó, nhiều vấn đề lý luận về quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân tiếp tục được bổ sung, phát triển, phù hợp với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Ghi nhận những công lao to lớn và thành tích vẻ vang, Dân quân tự vệ Việt Nam đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao Vàng (năm 2015), Huân chương Hồ Chí Minh (năm 2025); có 370 tập thể và 284 cán bộ, chiến sĩ Dân quân tự vệ qua các thời kỳ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò đặc biệt của lực lượng Dân quân tự vệ, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng lực lượng này vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và trình độ quân sự. Việc ban hành và triển khai Luật Dân quân tự vệ cùng các nghị quyết, chỉ thị của Đảng đã tạo cơ sở pháp lý và điều kiện quan trọng để lực lượng Dân quân tự vệ không ngừng được kiện toàn, nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ trong mọi tình huống. Đây là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn, nhất quán của đường lối quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân của Đảng ta.

Kỷ niệm Ngày thành lập Dân quân tự vệ Việt Nam (28/3) vì vậy không chỉ là dịp ôn lại truyền thống vẻ vang và những đóng góp to lớn của lực lượng Dân quân tự vệ trong lịch sử cách mạng, mà còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với cán bộ, chiến sĩ và các tầng lớp nhân dân về trách nhiệm xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh. Phát huy truyền thống đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ Dân quân tự vệ cần tiếp tục nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh chính trị, trình độ quân sự, pháp luật và ý thức tổ chức kỷ luật, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Đối với Học viện Lục quân, việc nghiên cứu, tuyên truyền và giáo dục truyền thống Ngày thành lập Dân quân tự vệ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chỉ huy, tham mưu cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Thông qua việc nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn xây dựng, hoạt động của lực lượng Dân quân tự vệ, học viên Học viện được trang bị sâu sắc hơn quan điểm, đường lối của Đảng về quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân; nhận thức đầy đủ vai trò của lực lượng vũ trang quần chúng trong xây dựng khu vực phòng thủ và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành tư duy quân sự toàn diện, nâng cao năng lực tổ chức, chỉ huy và vận dụng linh hoạt vào thực tiễn công tác sau này.

Việc gắn giáo dục truyền thống Dân quân tự vệ với chương trình đào tạo, huấn luyện và nghiên cứu khoa học tại Học viện Lục quân còn góp phần bồi dưỡng cho học viên bản lĩnh chính trị vững vàng, niềm tin kiên định vào sự lãnh đạo của Đảng, ý thức trách nhiệm cao đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, Học viện Lục quân tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu của Quân đội, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống./.

N.H.L